Diagram przypadków użycia (use case diagram) to diagram UML pokazujący, CO system robi dla swoich użytkowników: aktorzy (ludziki), przypadki użycia (elipsy) i relacje między nimi, w tym «include» i «extend». Celowo nie pokazuje JAK - kolejność kroków żyje w scenariuszach tekstowych przypadków użycia, nie na diagramie.
Analityk rysuje go na początku projektu, żeby uzgodnić zakres funkcjonalny z biznesem i pokazać, kto czego potrzebuje od systemu. To też naturalna mapa do dalszej roboty: każda elipsa to przyszły scenariusz do rozpisania.
W MediFlow diagram miał trzech aktorów: Pacjenta, Recepcjonistkę i Koordynatora grafików. Przypadki: Umów wizytę, Odwołaj wizytę, Przełóż wizytę, Zarządzaj grafikiem, Wyślij przypomnienie (aktor: czas - system robi to sam). „Umów wizytę" łączyło się relacją «include» z „Zweryfikuj ubezpieczenie", bo weryfikacja dzieje się zawsze. Na przeglądzie diagramu dyrektor operacyjna zapytała: „a gdzie obsługa wizyty dziecka bez własnego konta?" - i tak znalazł się przypadek użycia, którego nie było w żadnej wcześniejszej notatce.
Częsta pomyłka: wrzucanie kroków procesu jako osobnych przypadków użycia. „Wpisz PESEL" czy „Kliknij zatwierdź" to nie przypadki użycia - przypadek użycia to kompletny cel aktora, osiągalny w jednym podejściu. Druga: nadużywanie «include» i «extend» do dekompozycji wszystkiego, aż diagram wygląda jak pajęczyna. Jeśli relacji jest więcej niż elips, coś poszło nie tak.