Słownik analityka biznesowego

"5 Why" to prosta technika, która pomaga znaleźć prawdziwą przyczynę problemu. Polega na zadawaniu pytania "dlaczego?" (mniej więcej) pięć razy, aby dotrzeć do sedna. Na przykład: "Dlaczego maszyna się zepsuła?" -> "Bo nie była smarowana." -> "Dlaczego nie była smarowana?" -> ... i tak dalej, aż znajdziesz główny powód, np. brak procedur smarowania. Używasz tego, gdy chcesz zrozumieć, co naprawdę spowodowało problem, a nie tylko naprawić jego objawy.

A/B testing (test podzielony, ang. split testing) to eksperyment, w którym dwie wersje tego samego elementu - strony, formularza, treści maila - pokazujesz losowo podzielonym grupom użytkowników i porównujesz wyniki na jednej, ustalonej z g

API (ang. Application Programming Interface) to kontrakt, przez który jeden system udostępnia swoje funkcje lub dane innemu systemowi - bez pokazywania, co ma w środku.

Kryteria akceptacji to konkretne warunki, które muszą być spełnione, żeby uznać, że dane zadanie (np. nowa funkcja w programie) zostało wykonane prawidłowo. Używa się ich, żeby wszyscy wiedzieli, co dokładnie trzeba zrobić i kiedy można powiedzieć, że praca jest skończona. Na przykład, kryterium akceptacji dla formularza logowania może być: "Użytkownik musi mieć możliwość zalogowania się, używając poprawnego adresu email i hasła".

Accessibility (dostępność cyfrowa) to projektowanie produktów cyfrowych tak, by mogły z nich korzystać osoby z niepełnosprawnościami - wzroku, słuchu, ruchu, a także poznawczymi.

Adapter to wzorzec projektowy należący do grupy wzorców strukturalnych, który umożliwia współpracę między klasami o niekompatybilnych interfejsach. Wzorzec ten działa jako pomost, który "adaptuje" interfejs jednej klasy do interfejsu oczekiwanego przez inną klasę. Adapter jest często używany, gdy istnieje potrzeba integracji nowego komponentu z istniejącym systemem bez modyfikowania jego kodu źródłowego.

Agile to zbiór wartości i zasad opisanych w Manifeście Agile (2001): iteracyjne dostarczanie działającego produktu, ścisła współpraca z klientem, reagowanie na zmiany zamiast sztywnego trzymania się planu.

Agile Manifesto to taki krótki manifest, czyli zbiór zasad, który mówi, jak lepiej tworzyć produkty, zwłaszcza oprogramowanie. Chodzi o to, żeby bardziej cenić współpracę z klientem i szybkie reagowanie na zmiany, niż sztywne trzymanie się planu. Na przykład, zamiast przez rok budować idealny program według specyfikacji, lepiej co miesiąc wypuszczać działającą wersję i zbierać opinie od użytkowników.

Agregacja danych to łączenie wielu wierszy w podsumowania za pomocą funkcji agregujących: COUNT (ile), SUM (suma), AVG (średnia), MIN/MAX (skrajne wartości).

Aktor (ang. actor) to rola - osoba, system zewnętrzny lub urządzenie - która wchodzi w interakcję z opisywanym systemem, ale znajduje się poza jego granicą.

Aktywne słuchanie to technika prowadzenia rozmowy, w której słuchający świadomie pracuje nad zrozumieniem rozmówcy: parafrazuje („czyli jeśli dobrze rozumiem..."), dopytuje, podsumowuje, znosi ciszę zamiast ją natychmiast zapełniać i obserw

Analiza Kano (model Kano, od nazwiska Noriaki Kano) to metoda klasyfikowania cech produktu według tego, jak wpływają na satysfakcję klienta.

Analiza MoSCoW to prosty sposób na ustalenie priorytetów wymagań w projekcie. Dzieli się je na cztery kategorie: Musi być (Must have), Powinien być (Should have), Może być (Could have) i Nie będzie (Won't have). Używamy jej, żeby zdecydować, co jest najważniejsze do zrobienia, a co może poczekać lub w ogóle nie być realizowane. Na przykład, w tworzeniu sklepu internetowego "musi być" możliwość składania zamówień, a "może być" system rekomendacji produktów.

Analiza PESTLE to przegląd otoczenia makroekonomicznego organizacji w sześciu obszarach: Politycznym, Ekonomicznym, Społecznym, Technologicznym, L (Legal - prawnym) i E (Environmental - środowiskowym).

Analiza Pareto opiera się na empirycznej zasadzie 80/20: niewielka część przyczyn odpowiada za większość skutków.

Analiza RACI to budowa macierzy odpowiedzialności, która dla każdego zadania lub decyzji w procesie czy projekcie określa cztery role: R (Responsible: wykonuje pracę), A (Accountable: ponosi odpowiedzialność za rezultat i podejmuje decyzję;

Analiza SWOT porządkuje sytuację organizacji lub przedsięwzięcia w czterech ćwiartkach: Strengths (mocne strony) i Weaknesses (słabe strony) - czynniki wewnętrzne, na które mamy wpływ, oraz Opportunities (szanse) i Threats (zagrożenia) - cz

Analiza biznesowa (ang. business analysis) to (za BABOK-iem) praktyka umożliwiania zmian w organizacji poprzez definiowanie potrzeb i rekomendowanie rozwiązań, które dostarczają wartość interesariuszom.

Analiza dokumentów (ang. document analysis) to technika wydobywania polegająca na wydobywaniu wiedzy o organizacji, procesach i systemach z istniejących źródeł pisanych: procedur, regulaminów, umów, raportów, specyfikacji starych systemów, i

Analiza interesariuszy to proces identyfikowania osób lub grup, które mają wpływ na projekt lub są przez niego dotknięte. Robimy to, żeby zrozumieć ich potrzeby, oczekiwania i potencjalne obawy, a dzięki temu skuteczniej zarządzać projektem i unikać problemów. Na przykład, jeśli budujemy nową aplikację, interesariuszami będą zarówno programiści, jak i przyszli użytkownicy - musimy uwzględnić potrzeby jednych i drugich.

Analiza kosztów i korzyści (CBA) to proste narzędzie, które pomaga zdecydować, czy dany projekt ma sens. Porównujesz wszystkie koszty projektu (np. pieniądze, czas) ze wszystkimi korzyściami (np. zyski, oszczędności, poprawa wizerunku), żeby zobaczyć, czy korzyści przewyższają koszty. Na przykład, jeśli chcesz kupić nowy ekspres do kawy do biura, CBA pomoże Ci sprawdzić, czy oszczędność czasu i lepsza kawa są warte wydanych pieniędzy.

Analiza luk (ang. gap analysis) to porównanie stanu obecnego (as-is) ze stanem pożądanym (to-be) i precyzyjne opisanie różnic - luk - które trzeba zamknąć, żeby z punktu A dojść do punktu B.

Analiza wpływu to sprawdzanie, co się zmieni, jeśli coś zmodyfikujemy w projekcie, systemie lub procesie. Używamy jej, gdy planujemy zmianę, żeby zrozumieć, jakie inne elementy zostaną dotknięte i jakie mogą być tego konsekwencje. Na przykład, jeśli zmienimy sposób obliczania rabatów w sklepie internetowym, analiza wpływu pokaże, jak to wpłynie na system płatności, raporty sprzedaży i komunikację z klientami.

Ankieta (kwestionariusz, ang. survey) to technika wydobywania ilościowego: ten sam zestaw pytań zadany dużej grupie respondentów, zwykle elektronicznie.

Audyt IT to niezależna, udokumentowana ocena środowiska informatycznego organizacji: procesów zarządzania IT, systemów, bezpieczeństwa informacji i zgodności z regulacjami lub normami (ISO 27001, KRI dla podmiotów publicznych, RODO, DORA w

Awaria to stan, w którym system, usługa albo urządzenie przestaje działać tak, że nie da się pracować; w umowie utrzymaniowej to klasa dotkliwości incydentu z własną definicją zdarzenia, zegarami i konsekwencją finansową, rozliczana według SLA.

BABOK (A Guide to the Business Analysis Body of Knowledge) to wydawany przez IIBA (International Institute of Business Analysis) przewodnik po wiedzy analityka biznesowego - globalny standard opisujący, czym jest ta profesja.

BDD to sposób tworzenia oprogramowania, który zaczyna się od opisania, jak program ma się zachowywać z punktu widzenia użytkownika. Zamiast pisać kod od razu, najpierw ustala się konkretne przykłady działania, a dopiero potem pisze kod, który te przykłady realizuje. Na przykład, zamiast pisać kod do logowania, najpierw opisujesz "Użytkownik wpisuje poprawne dane i zostaje zalogowany" i dopiero wtedy piszesz kod, który to umożliwia.

BPMN (Business Process Model and Notation) to standard graficznej notacji procesów biznesowych, utrzymywany przez OMG, obecnie w wersji 2.0.

Backlog refinement (dawniej grooming) to regularne doprecyzowywanie elementów backlogu produktu: rozbijanie dużych pozycji na mniejsze, dopisywanie kryteriów akceptacji, szacowanie, porządkowanie kolejności i wyrzucanie rzeczy nieaktualnych

Backlog produktu to lista wszystkiego, co chcemy, żeby znalazło się w naszym produkcie, np. w aplikacji mobilnej. To taki zbiór pomysłów, funkcji i zadań, które są uporządkowane według priorytetu - co jest najważniejsze do zrobienia najpierw. Używamy go w Agile, żeby wiedzieć, co i w jakiej kolejności rozwijać w produkcie, np. najpierw logowanie, potem profil użytkownika, a na końcu powiadomienia.

Benchmarking to porównywanie procesów, produktów lub usług Twojej firmy z tymi, które robią to najlepiej w branży lub poza nią. Robi się to po to, żeby znaleźć sposoby na ulepszenie swoich własnych działań i osiągnięcie lepszych wyników. Na przykład, jeśli Twoja restauracja wolno obsługuje klientów, możesz przyjrzeć się, jak robi to popularna sieć fast food, żeby zobaczyć, co możesz poprawić u siebie.

Big Data to dane o takiej skali, różnorodności lub szybkości napływu, że tradycyjne narzędzia (relacyjna baza, Excel, pojedynczy serwer) przestają wystarczać.

Brainstorming (burza mózgów) to warsztatowa technika generowania pomysłów w grupie, oparta na zasadach Alexa Osborna: najpierw ilość, ocena dopiero później; żadnej krytyki w fazie generowania; budowanie na cudzych pomysłach; pomysły dziwacz

Brief projektu to krótki dokument inicjujący przedsięwzięcie: opisuje problem lub cel, zakres (wraz z tym, czego świadomie NIE robimy), głównych interesariuszy, ograniczenia, kryteria sukcesu oraz ramy budżetu i terminów.

Burndown chart (wykres spalania) to wykres pokazujący, ile pracy pozostało do końca sprintu lub wydania: oś pozioma to czas, pionowa - pozostała praca (story pointy, godziny albo liczba zadań).

Business case (uzasadnienie biznesowe) to dokument odpowiadający na pytanie „czy to przedsięwzięcie się opłaca?".

Business continuity (ciągłość działania) to zdolność organizacji do utrzymania krytycznych procesów podczas poważnego zakłócenia - awarii systemów, cyberataku, pożaru, braku prądu, epidemii.

Business intelligence (BI) to ogół procesów i narzędzi przekształcających surowe dane organizacji w informacje wspierające decyzje: hurtownie danych, procesy ETL, modele danych, raporty i dashboardy.

Business Model Canvas to taki szablon, na którym w prosty sposób rozpisujesz, jak działa Twój biznes: kto jest Twoim klientem, co mu oferujesz, jak to robisz i jak na tym zarabiasz. Używasz go, żeby zaplanować nowy biznes albo poprawić działanie istniejącego. Na przykład, jeśli otwierasz kawiarnię, to na Canvasie opiszesz, kto będzie przychodził na kawę, jakie kawy zaoferujesz, skąd weźmiesz ziarna i jak będziesz promować kawiarnię, żeby zarabiać.

Business owner (właściciel biznesowy) to osoba po stronie biznesu odpowiedzialna za dany obszar, produkt lub proces - ta, która ustala priorytety, podejmuje decyzje merytoryczne, akceptuje rozwiązanie i zwykle dysponuje budżetem na zmiany w

CQRS to wzorzec projektowy, który rozdziela operacje odczytu danych (Queries) od operacji zapisu danych (Commands). Używa się go, gdy system staje się zbyt skomplikowany i potrzebujesz zoptymalizować wydajność albo skalowalność, na przykład gdy masz dużo odczytów i mało zapisów, albo odwrotnie. Wyobraź sobie sklep internetowy: przeglądanie produktów (odczyt) to jedna sprawa, a składanie zamówienia (zapis) to zupełnie inna i mogą być obsługiwane oddzielnie.

Change request (CR, wniosek o zmianę) to sformalizowana propozycja zmiany w zatwierdzonym wcześniej zakresie, wymaganiach, harmonogramie lub budżecie projektu.

Ciągłe doskonalenie (Kaizen) to filozofia, która mówi, że zawsze można coś ulepszyć, nawet małymi krokami. Chodzi o to, żeby regularnie szukać drobnych usprawnień w pracy, zamiast czekać na wielkie rewolucje. Na przykład, zamiast od razu kupować nowy, drogi program, możesz najpierw nauczyć się lepiej korzystać z tego, który już masz, albo zmienić kolejność wykonywanych zadań, żeby pracować szybciej.

Compliance (zgodność) to działanie organizacji zgodne z przepisami prawa, regulacjami branżowymi, normami i wewnętrznymi politykami.

Confluence to narzędzie firmy Atlassian do dokumentacji zespołowej: strony organizowane w przestrzenie (spaces), wersjonowanie, komentarze, szablony oraz - najważniejsze w praktyce - głęboka integracja z Jirą.

Continuous Integration (CI) to praktyka polegająca na częstym integrowaniu kodu od różnych programistów w jedno, wspólne miejsce. Robi się to po to, żeby szybko wykrywać błędy i konflikty w kodzie, zamiast czekać na koniec projektu. Wyobraź sobie, że kilka osób buduje dom z klocków - CI to sprawdzanie po każdej dołożonej partii klocków, czy wszystko pasuje, zamiast budować osobno i próbować połączyć wszystko na końcu.

Crystal to rodzina lekkich metodyk zwinnych stworzona przez Alistaira Cockburna - jednego ze współautorów Manifestu Agile.

Cumulative Flow Diagram (CFD), czyli diagram skumulowanego przepływu, to taki wykres, który pokazuje, jak zmienia się ilość pracy w czasie w różnych etapach procesu. Używamy go, żeby zobaczyć, czy praca płynie sprawnie, gdzie są wąskie gardła i jak długo zadania czekają na ukończenie. Wyobraź sobie, że masz lodziarnię. CFD pokaże Ci, ile zamówień czeka na przyjęcie, ile jest w trakcie robienia, a ile już wydano klientom - wszystko na jednym wykresie w czasie. Dzięki temu widzisz, czy kolejka do kasy nie jest za długa albo czy za mało osób robi lody.

Customer journey map (mapa podróży klienta) to wizualizacja całego doświadczenia klienta z usługą lub produktem, krok po kroku: etapy podróży, punkty styku (touchpoints), działania klienta, jego emocje, problemy (pain points) i momenty decy

DPIA (Data Protection Impact Assessment, ocena skutków dla ochrony danych) to wymagana przez art.

Dane testowe to dane przygotowane specjalnie do weryfikacji systemu: na tyle realistyczne, by testy odzwierciedlały produkcję, na tyle kompletne, by pokryć przypadki brzegowe, i na tyle bezpieczne, by nie łamać prawa.

Dashboard (pulpit, kokpit menedżerski) to ekran zbierający najważniejsze wskaźniki w jednym widoku: zwykle interaktywny (filtry, drill-down do szczegółów) i odświeżany automatycznie z danych źródłowych.

Data governance (ład danych) to system zarządzania danymi jako zasobem organizacji: kto jest właścicielem których danych, jakie obowiązują definicje pojęć i wskaźników, jakie standardy jakości, kto i na jakich zasadach ma dostęp.

Data Lake to takie ogromne, cyfrowe jezioro, w którym gromadzisz wszystkie dane Twojej firmy w surowej, nieprzetworzonej formie. Używasz go, gdy chcesz analizować dane z różnych źródeł (np. media społecznościowe, dane sprzedażowe, logi systemowe) i nie wiesz jeszcze dokładnie, jakie informacje z nich wyciągnąć. Wyobraź sobie, że wrzucasz do tego jeziora wszystko jak leci, a dopiero później, gdy wiesz czego szukasz, wyławiasz i analizujesz potrzebne fragmenty.

Data mining (eksploracja danych) to odkrywanie nieoczywistych wzorców w dużych zbiorach danych metodami statystyki i uczenia maszynowego.

Data quality (jakość danych) to stopień, w jakim dane nadają się do zamierzonego użycia.

Data warehouse (hurtownia danych) to centralna baza analityczna, która integruje dane z wielu systemów źródłowych i jest zoptymalizowana pod raportowanie oraz analizę - w odróżnieniu od baz operacyjnych (OLTP), zoptymalizowanych pod szybkie

Defect (defekt, wada, potocznie „bug") to niezgodność działania systemu z wymaganiami lub uzasadnionymi oczekiwaniami użytkownika.

Definition of Done to lista kryteriów, które muszą być spełnione, żeby uznać daną pracę za zakończoną. Używamy tego, żeby wszyscy rozumieli tak samo, co oznacza "zrobione" i uniknąć sytuacji, w której ktoś myśli, że praca jest skończona, a w rzeczywistości wymaga jeszcze poprawek. Na przykład, dla zadania "napisanie posta na bloga", Definition of Done może zawierać: "tekst napisany, zredagowany, zaakceptowany przez klienta, opublikowany na stronie".

Definition of Ready (DoR) to lista kontrolna, która określa, czy wymaganie (np. zadanie do zrobienia) jest wystarczająco jasne i szczegółowe, żeby zespół mógł je zacząć realizować. Używamy jej przed rozpoczęciem pracy nad wymaganiem, żeby uniknąć nieporozumień i przestojów. Na przykład, wymaganie "Zrobić przycisk" nie jest gotowe, ale "Zrobić zielony przycisk 'Kup teraz' na stronie produktu, który przenosi do koszyka" już bardziej.

Design Sprint to taki intensywny, kilkudniowy warsztat, który pomaga szybko wymyślić i przetestować nowe pomysły na produkt lub rozwiązanie problemu. Używa się go, gdy potrzebujesz w krótkim czasie zweryfikować, czy twój pomysł ma szansę powodzenia, zanim zainwestujesz w niego dużo czasu i pieniędzy, np. chcesz stworzyć nową aplikację do zamawiania jedzenia i w Design Sprincie sprawdzasz, czy użytkownicy w ogóle by z niej korzystali.

Design Thinking to sposób na rozwiązywanie problemów, stawiający użytkownika w centrum uwagi. Chodzi o to, żeby zrozumieć potrzeby ludzi i na tej podstawie wymyślić innowacyjne rozwiązania. Na przykład, zamiast projektować nowy telefon, który ma więcej funkcji, Design Thinking skupiłoby się na tym, jak ludzie naprawdę używają telefonów i co im sprawia trudności, żeby stworzyć coś naprawdę użytecznego.

DevOps to sposób pracy, który łączy programistów (Dev) i osoby odpowiedzialne za działanie systemów (Ops), żeby szybciej i sprawniej tworzyć i wdrażać oprogramowanie. Wyobraź sobie, że programista pisze program, a zamiast czekać tygodniami na jego uruchomienie, DevOps pozwala mu od razu go przetestować i udostępnić użytkownikom. Używamy tego, gdy chcemy szybko reagować na potrzeby klientów i ciągle ulepszać nasze programy.

Diagram ERD (Entity-Relationship Diagram, diagram związków encji) to model danych pokazujący encje (rzeczy, o których system przechowuje informacje - pacjent, wizyta, lekarz), ich atrybuty oraz relacje między nimi wraz z licznościami: jeden

Diagram Gantta to wykres harmonogramu: zadania jako poziome paski na osi czasu, z widoczną długością trwania, zależnościami między zadaniami (koniec-początek i inne) oraz kamieniami milowymi.

Diagram Ishikawy (diagram rybiej ości, diagram przyczynowo-skutkowy) to technika porządkowania potencjalnych przyczyn problemu.

Diagram Venna (Venn diagram) to graficzne przedstawienie zbiorów jako nakładających się okręgów - części wspólne pokazują elementy należące do kilku zbiorów naraz.

Diagram aktywności (activity diagram) to diagram UML pokazujący przepływ działań w procesie lub algorytmie: akcje, decyzje (romby), przepływy równoległe (fork/join) i tory odpowiedzialności (swimlanes).

Diagram klas to taki schemat, który pokazuje, z czego składają się różne elementy systemu (np. programu komputerowego) i jak one się ze sobą łączą. Używamy go, żeby łatwiej zrozumieć i zaplanować, jak system ma działać - na przykład, jak klient w sklepie internetowym zamawia produkt. Wyobraź sobie, że masz diagram klas dla sklepu internetowego. Mógłby pokazywać, że "Klient" ma atrybuty takie jak "imię" i "adres", może "składa" "Zamówienie", a "Zamówienie" zawiera "Produkty". To pomaga zobaczyć, jak te elementy są powiązane.

Diagram komponentów (component diagram) to diagram UML pokazujący logiczną budowę systemu: komponenty oprogramowania i interfejsy, którymi się komunikują - dostarczane (provided, „lizak") i wymagane (required, „gniazdko").

Diagram kontekstowy (context diagram) przedstawia system jako jedną „czarną skrzynkę" w środku i wszystkie zewnętrzne podmioty - ludzi, systemy, organizacje - które wymieniają z nim dane.

Diagram przepływu (flowchart) to najprostsza notacja procesowa: prostokąty jako kroki, romby jako decyzje, strzałki jako kolejność.

Diagram przepływu danych (DFD) to taki rysunek, który pokazuje, jak informacje wędrują przez system, np. w firmie. Używa się go, żeby zrozumieć i pokazać, co się dzieje z danymi od momentu, gdy wchodzą do systemu, aż do momentu, gdy z niego wychodzą. Na przykład, DFD może pokazywać, jak zamówienie klienta przechodzi przez różne działy w sklepie internetowym: od złożenia zamówienia, przez jego realizację, aż po wysyłkę.

Diagram przypadków użycia (use case diagram) to diagram UML pokazujący, CO system robi dla swoich użytkowników: aktorzy (ludziki), przypadki użycia (elipsy) i relacje między nimi, w tym «include» i «extend».

Diagram sekwencji (sequence diagram) to diagram UML pokazujący interakcje między obiektami lub systemami w czasie: pionowe linie życia, poziome strzałki komunikatów, kolejność czytana z góry na dół.

Diagram stanów to graficzny sposób pokazania, jak obiekt (np. produkt, proces, system) zmienia swoje stany w odpowiedzi na różne zdarzenia. Używamy go, żeby zrozumieć i zaplanować, jak coś powinno działać w różnych sytuacjach. Na przykład, automat z napojami może być w stanie "oczekiwania", potem "wybierania napoju", a na koniec "wydawania napoju" - diagram stanów pokaże, jak przechodzi między tymi stanami po wrzuceniu monety i naciśnięciu przycisku.

Diagram wdrożenia (deployment diagram) to diagram UML pokazujący fizyczną architekturę systemu: węzły (serwery, urządzenia, środowiska chmurowe), rozmieszczone na nich artefakty oprogramowania i połączenia sieciowe między nimi.

Disaster Recovery (DR, odtwarzanie po awarii) to zestaw procedur, ról i infrastruktury, które pozwalają przywrócić działanie systemów po poważnej awarii: pożarze serwerowni, ataku ransomware, utracie centrum danych.

Domain-Driven Design (DDD) to sposób tworzenia oprogramowania, który kładzie nacisk na zrozumienie i modelowanie najważniejszego obszaru działania firmy, czyli "domeny". Używamy go, gdy mamy złożony problem biznesowy, żeby oprogramowanie idealnie pasowało do potrzeb użytkowników i było łatwiejsze w rozwoju. Na przykład, w systemie dla szpitala, domeną jest opieka nad pacjentem, więc modelujemy pojęcia takie jak "pacjent", "wizyta", "lekarz" tak, jak rozumieją je lekarze i pielęgniarki.

Drzewo decyzyjne (decision tree) to diagram przedstawiający rozgałęziającą się logikę decyzji: z węzła wychodzi pytanie, gałęzie to możliwe odpowiedzi, liście to wyniki końcowe.

ECBA, CCBA i CBAP to trzy poziomy certyfikacji IIBA (International Institute of Business Analysis) oparte na BABOK Guide.

ESB, czyli Enterprise Service Bus, to taki "autostrada" dla danych w firmie. Umożliwia różnym systemom (np. systemowi sprzedaży i systemowi magazynowemu) łatwo i szybko wymieniać się informacjami, nawet jeśli normalnie nie potrafiłyby się "dogadać". Używa się go, gdy w firmie jest dużo różnych systemów, które muszą współpracować. Na przykład, gdy klient składa zamówienie online, ESB przekazuje informację o tym zamówieniu do systemu magazynowego, systemu płatności i systemu wysyłki, żeby wszystko poszło sprawnie.

ETL to proces wyciągania danych z różnych źródeł, przekształcania ich do wspólnego formatu i ładowania do jednego miejsca, np. hurtowni danych. Używamy go, gdy chcemy analizować dane z różnych systemów (np. sprzedaż, marketing, finanse) razem, żeby mieć pełny obraz sytuacji w firmie. Na przykład, ETL może połączyć dane o sprzedaży z systemu CRM z danymi o kosztach z systemu księgowego, aby obliczyć rentowność każdego produktu.

Elevator pitch to zwięzła, 30-60-sekundowa prezentacja pomysłu, projektu lub produktu - tyle, ile trwa wspólna jazda windą z osobą, którą chcesz przekonać.

Epik (epic) to w zwinnym zarządzaniu backlogiem duża porcja pracy - zbyt duża, by zmieścić się w jednym sprincie - którą dzieli się na mniejsze historyjki użytkownika (user stories).

Eskalacja (escalation) to formalne przekazanie problemu lub decyzji na wyższy szczebel organizacji, gdy na bieżącym poziomie nie da się go rozwiązać - z powodu braku uprawnień, zasobów albo zgody między stronami.

Architektura oparta na zdarzeniach (Event-Driven Architecture) to sposób projektowania systemów, w którym komponenty komunikują się ze sobą poprzez wymianę zdarzeń. Zdarzenie to po prostu sygnał, że coś się stało. Używa się jej, gdy potrzebujesz, żeby różne części systemu reagowały na zmiany w czasie rzeczywistym, np. gdy aktualizacja stanu zamówienia automatycznie powiadamia magazyn o potrzebie przygotowania wysyłki.

Extreme Programming (XP) to taka bardzo elastyczna metoda tworzenia oprogramowania, która stawia na szybkie reagowanie na zmiany i bliską współpracę z klientem. Używa się jej, gdy projekt jest skomplikowany, a wymagania mogą się często zmieniać, bo pozwala szybko dostarczać działające fragmenty programu. Na przykład, jeśli klient nagle chce zmienić wygląd przycisku w aplikacji, w XP można to zrobić od razu, zamiast czekać na koniec długiego etapu planowania.

FULL OUTER JOIN to rodzaj połączenia tabel w SQL, który łączy wszystkie wiersze z obu tabel. Jeśli wiersz z jednej tabeli nie ma odpowiednika w drugiej, to i tak zostanie wyświetlony, a puste pola zostaną uzupełnione wartością NULL. Używa się go, gdy chcesz zobaczyć wszystkie dane z obu tabel, niezależnie od tego, czy mają pasujące wartości. Przykład: Masz tabelę "Klienci" i "Zamówienia". FULL OUTER JOIN pokaże wszystkich klientów (nawet tych bez zamówień) i wszystkie zamówienia (nawet te bez przypisanego klienta).

Feasibility study (studium wykonalności) to analiza przeprowadzana przed decyzją o uruchomieniu przedsięwzięcia, odpowiadająca na pytanie: czy to w ogóle da się zrobić - i czy się opłaca?

Feature (funkcjonalność) to w zwinnym backlogu porcja pracy między epikiem a historyjką użytkownika: konkretna funkcja produktu, którą użytkownik rozpozna po nazwie, a zespół dowiezie w kilku iteracjach.

Feature-Driven Development (FDD) to sposób tworzenia oprogramowania, w którym cała praca kręci się wokół dostarczania konkretnych "funkcji" (ang. features) dla użytkownika. Używa się go, gdy chcemy mieć pewność, że rozwijamy oprogramowanie krok po kroku, dostarczając działające kawałki regularnie. Na przykład, zamiast budować cały sklep internetowy na raz, najpierw robimy funkcję "dodawanie produktu do koszyka", potem "realizacja zamówienia", i tak dalej.

Figma to narzędzie do projektowania interfejsów i prototypowania, działające w przeglądarce, z pracą wielu osób na jednym pliku w czasie rzeczywistym.

Fit-gap analysis (analiza dopasowania i luk) to porównanie wymagań organizacji z możliwościami gotowego rozwiązania - systemu COTS, platformy SaaS, modułu ERP.

Focus group (grupa fokusowa) to moderowana dyskusja w gronie 6-10 osób reprezentujących użytkowników lub klientów, prowadzona według scenariusza, by zebrać opinie, potrzeby i reakcje na pomysły.

Gap Analysis to proste narzędzie, które pomaga nam zobaczyć, gdzie jesteśmy teraz, gdzie chcemy być w przyszłości i co musimy zrobić, żeby tam dotrzeć. Używamy go, gdy chcemy poprawić coś w firmie, np. zwiększyć sprzedaż, i musimy zrozumieć, jakie przeszkody stoją nam na drodze. Na przykład, jeśli chcemy sprzedawać 100 produktów miesięcznie, a sprzedajemy 60, Gap Analysis pomoże nam znaleźć powody tej różnicy i zaplanować, jak ją zlikwidować.

Governance wymagań (requirements governance) to ustalone zasady zarządzania wymaganiami w projekcie lub organizacji: kto zatwierdza, jak zgłasza się i ocenia zmiany, kto ma jaki głos przy priorytetyzacji, jak wymagania są wersjonowane i śle

Heatmapa (heat map) to wizualizacja danych kolorem: im wyższa wartość, tym intensywniejsza barwa.

Heurystyki Nielsena (Nielsen's usability heuristics) to dziesięć ogólnych zasad użyteczności interfejsów sformułowanych przez Jakoba Nielsena, m.in.: pokazuj status systemu, mów językiem użytkownika, daj kontrolę i możliwość cofnięcia, zapo

Hypothesis-driven development (rozwój oparty na hipotezach) to podejście, w którym funkcje produktu formułuje się nie jako pewniki do zbudowania, lecz jako hipotezy do zweryfikowania: „wierzymy, że zmiana przyniesie efekt; uznamy to za potw

IIBA (International Institute of Business Analysis) to międzynarodowa organizacja zawodowa analityków biznesowych, założona w 2003 roku w Kanadzie.

INNER JOIN to złączenie SQL zwracające wyłącznie te wiersze, które mają dopasowanie w OBU łączonych tabelach.

INVEST to akronim opisujący cechy dobrej historyjki użytkownika: Independent (niezależna od innych), Negotiable (otwarta na rozmowę, nie kontrakt), Valuable (wartościowa dla użytkownika), Estimable (możliwa do oszacowania), Small (mała - do

ITIL (Information Technology Infrastructure Library) to biblioteka dobrych praktyk zarządzania usługami IT (ITSM): jak obsługiwać incydenty, zarządzać problemami i zmianami, utrzymywać katalog usług i rozliczać się z poziomu usług (SLA).

Incydent to nieplanowane przerwanie działania usługi albo obniżenie jej jakości - pojedyncze zdarzenie, które trzeba zarejestrować, nadać mu priorytet i przywrócić działanie, zanim ktokolwiek zajmie się przyczyną.

Indeks bazodanowy to taka "skrócona lista" w bazie danych, która pomaga szybko znaleźć konkretne informacje. Używamy jej, gdy chcemy przyspieszyć wyszukiwanie danych, tak jak spis treści w książce pomaga odnaleźć interesujący nas rozdział bez czytania całej książki. Na przykład, jeśli często szukamy klientów po nazwisku, to indeks na kolumnie "Nazwisko" pozwoli bazie danych błyskawicznie ich odnaleźć.

Information Architecture (architektura informacji, IA) to sposób organizacji, nazewnictwa i struktury informacji w produkcie cyfrowym: jak pogrupowane są treści, jak nazwane kategorie, jak wygląda nawigacja i czy użytkownik znajduje to, cze

Interesariusz (stakeholder) to osoba, grupa lub organizacja, która ma wpływ na rozwiązanie albo na którą rozwiązanie wpływa - bezpośrednio lub pośrednio.

JAD to taka burza mózgów, tylko bardziej zorganizowana, w której biorą udział wszyscy, którzy mają coś do powiedzenia o nowym projekcie - klienci, programiści, testerzy. Robi się to po to, żeby szybko zebrać wymagania i uniknąć nieporozumień, zanim zacznie się budować np. nową aplikację. Wyobraź sobie, że chcesz zrobić nową stronę internetową dla sklepu - zamiast pisać długie maile, siadasz z właścicielem sklepu, grafikiem i programistą i od razu ustalacie, jak ma wyglądać strona, co ma zawierać i jak ma działać.

JOIN (złączenie) to operacja SQL łącząca wiersze z dwóch lub więcej tabel na podstawie warunku - najczęściej równości kluczy.

Jira to narzędzie firmy Atlassian do zarządzania zadaniami i projektami - faktyczny standard w zespołach IT.

Jobs To Be Done to sposób myślenia o tym, co ludzie naprawdę chcą osiągnąć, "zatrudniając" produkt lub usługę. Zamiast skupiać się na cechach demograficznych, JTBD koncentruje się na motywacjach i celach użytkowników, pomagając tworzyć produkty lepiej dopasowane do ich potrzeb. Na przykład, ktoś "zatrudnia" wiertarkę nie po to, żeby mieć wiertarkę, ale żeby zrobić dziurę w ścianie i powiesić obrazek.

KPI (Key Performance Indicator, wskaźnik efektywności) to mierzalny wskaźnik pokazujący, czy organizacja, proces lub projekt osiąga swój cel.

Kamień milowy (milestone) to punkt kontrolny w harmonogramie oznaczający ukończenie istotnego etapu lub zajście ważnego zdarzenia.

Kanban to metoda zarządzania przepływem pracy oparta na trzech filarach: wizualizacji (tablica z kolumnami odzwierciedlającymi etapy procesu), limitach pracy w toku (WIP limits) i ciągłym doskonaleniu przepływu.

Kryteria akceptacji to lista warunków, które muszą być spełnione, żeby uznać, że dana funkcja lub element projektu jest gotowy i działa tak, jak powinien. Używamy ich, żeby upewnić się, że wszyscy (zespół, klient) mają taką samą wizję tego, co ma być zrobione i kiedy to jest skończone. Na przykład, jeśli robimy przycisk "Dodaj do koszyka" w sklepie online, kryterium akceptacji może być "Po kliknięciu przycisku, produkt pojawia się w koszyku, a liczba produktów w koszyku na górze strony zwiększa się o 1".

LEFT JOIN łączy dwie tabele i zwraca wszystkie wiersze z lewej (pierwszej) tabeli oraz pasujące wiersze z prawej. Jeśli dla wiersza z lewej nie ma dopasowania po prawej, kolumny z prawej tabeli będą puste (NULL). Używasz go, gdy chcesz zachować wszystkie rekordy z głównej tabeli, nawet bez powiązań. Przykład: LEFT JOIN tabel „Klienci” i „Zamówienia” pokaże wszystkich klientów - także tych bez żadnego zamówienia (ich kolumny zamówień będą puste).

Lead time (czas realizacji) to czas od momentu zgłoszenia potrzeby - zamówienia, zadania, wniosku - do momentu jej dostarczenia.

Lean to sposób pracy, w którym skupiamy się na tym, żeby robić tylko to, co naprawdę daje wartość klientowi, a unikać marnowania czasu i zasobów na niepotrzebne rzeczy. Używamy go, żeby szybciej i efektywniej tworzyć produkty lub usługi, które klienci pokochają. Na przykład, zamiast tworzyć skomplikowany raport, który nikt nie czyta, tworzymy tylko prostą tabelę z najważniejszymi danymi, o które prosili klienci.

Lean Canvas to uproszczony plan biznesowy na jednej stronie, który pomaga szybko zweryfikować pomysł na biznes. Używa się go na początku, żeby sprawdzić, czy nasz pomysł ma szansę na sukces i gdzie są potencjalne problemy, zanim zainwestujemy w niego dużo czasu i pieniędzy. Na przykład, jeśli chcesz otworzyć kawiarnię, Lean Canvas pomoże Ci przemyśleć, kto będzie Twoim klientem, co zaoferujesz wyjątkowego i jak zarobisz pieniądze.

Lean Startup to sposób tworzenia firm i produktów, który stawia na szybkie testowanie pomysłów z klientami, żeby uniknąć budowania czegoś, czego nikt nie chce. Zamiast długo planować, wypuszczasz prostą wersję produktu (MVP), sprawdzasz reakcje i dostosowujesz się do potrzeb rynku. Na przykład, zamiast budować pełną aplikację do zamawiania jedzenia, najpierw tworzysz prostą stronę z formularzem i sprawdzasz, czy ludzie w ogóle byliby zainteresowani.

"Lessons learned" to po prostu wyciągnięcie wniosków z projektu lub zadania, które właśnie skończyliśmy. Zastanawiamy się, co poszło dobrze, co źle i co moglibyśmy zrobić lepiej następnym razem. Robimy to po każdym projekcie, żeby w przyszłości unikać błędów i pracować jeszcze efektywniej. Na przykład, jeśli podczas organizacji konferencji okazało się, że zabrakło krzeseł, to w "lessons learned" zapiszemy, żeby na przyszłość zamawiać więcej krzeseł niż szacowana liczba uczestników.

MVP, czyli Minimalna Wersja Produktu, to najprostsza wersja produktu, która ma wystarczająco dużo funkcji, żeby zadowolić pierwszych użytkowników i zebrać od nich feedback. Używa się jej na początku, żeby szybko sprawdzić, czy pomysł ma sens i czy warto inwestować w dalszy rozwój produktu. Na przykład, zamiast od razu tworzyć skomplikowany portal z ogłoszeniami, można zacząć od prostej strony z formularzem, gdzie ludzie ręcznie dodają i przeglądają ogłoszenia.

Macierz RACI (RACI matrix) to technika przypisywania odpowiedzialności: dla każdego zadania lub decyzji określa się, kto jest Responsible (wykonuje pracę), Accountable (odpowiada za wynik - zawsze dokładnie jedna osoba), Consulted (konsulto

Macierz priorytetyzacji Effort/Impact to narzędzie, które pomaga zdecydować, na czym skupić się w pierwszej kolejności. Wyobraź sobie, że masz listę pomysłów: macierz pomaga wybrać te, które dają największy efekt przy najmniejszym wysiłku. Na przykład, jeśli szybka aktualizacja strony internetowej (mały wysiłek) może znacznie zwiększyć liczbę klientów (duży efekt), to ten pomysł powinien być priorytetem.

Mapa empatii (empathy map) to kanwa porządkująca perspektywę użytkownika w kilku polach: co myśli i czuje, co widzi, co słyszy, co mówi i robi - plus bóle (pains) i korzyści (gains).

Mapa interesariuszy (stakeholder map) to wizualizacja interesariuszy projektu, najczęściej w formie macierzy dwóch osi: władza/wpływ (power) i zainteresowanie (interest).

Mapa myśli (mind map) to promienisty diagram z centralnym tematem pośrodku i rozgałęziającymi się od niego wątkami coraz większej szczegółowości.

Mapa procesów (process map) to hierarchiczne przedstawienie procesów organizacji: na górze widok całości - zwykle z podziałem na procesy zarządcze, podstawowe (główne) i wspierające - niżej coraz bardziej szczegółowe rozwinięcia, aż do diag

Master Data Management (MDM, zarządzanie danymi podstawowymi) to praktyka utrzymywania jednego, spójnego źródła prawdy dla danych podstawowych organizacji - klientów, produktów, pracowników, lokalizacji.

Matryca RACI to inna nazwa macierzy RACI - w polskich firmach oba określenia funkcjonują wymiennie i oznaczają tę samą technikę: tabelę zadań i ról z literami R (Responsible - wykonuje), A (Accountable - odpowiada za wynik, jedna osoba), C

Matryca śledzenia wymagań (RTM) to taki specjalny dokument, tabela, która pomaga nam pilnować, żeby wszystkie potrzeby klienta (wymagania) zostały uwzględnione w projekcie. Używamy jej, żeby mieć pewność, że niczego nie pominęliśmy i że wiemy, w którym miejscu projektu (np. w jakim dokumencie, w jakim etapie testów) dane wymaganie jest realizowane. Na przykład, jeśli klient chce, żeby strona internetowa ładowała się w mniej niż 3 sekundy, to w RTM zaznaczamy, gdzie to wymaganie jest opisane, jak je testujemy i czy testy wypadły pomyślnie.

Metryki produktowe (product metrics) to wskaźniki mierzące, jak produkt jest używany i jaką wartość dostarcza: aktywacja, retencja, konwersja, zaangażowanie, satysfakcja (np.

Middleware (oprogramowanie pośredniczące) to warstwa oprogramowania między systemami lub aplikacjami, która umożliwia im komunikację mimo różnic w technologiach, formatach i protokołach.

Mikroserwisy to jakby podzielenie dużej aplikacji na małe, niezależne programy, które robią jedną, konkretną rzecz. Używa się ich, gdy chcemy, żeby aktualizacje i zmiany w jednej części aplikacji nie psuły działania reszty, a także żeby zespoły programistów mogły pracować równolegle. Na przykład, w sklepie internetowym, jeden mikroserwis może odpowiadać za katalog produktów, a drugi za obsługę płatności.

Miro to internetowa tablica do współpracy wizualnej: nieskończona przestrzeń, na której zespół - także rozproszony - pracuje jednocześnie na sticky notes, diagramach, szablonach i głosowaniach.

MoSCoW to technika priorytetyzacji wymagań (ang. MoSCoW prioritization), która dzieli je na cztery koszyki: Must have (bez tego wdrożenie nie ma sensu), Should have (ważne, ale da się chwilę przeżyć bez), Could have (miło mieć) i Won't have

Mockup (makieta) to statyczny, dopracowany wizualnie projekt ekranu: pokazuje układ, kolory, typografię i realne treści, ale nie ma działającej logiki.

Model spiralny (ang. spiral model) to iteracyjny model cyklu życia oprogramowania opisany przez Barry'ego Boehma w 1986 r., w którym projekt przechodzi kolejne pętle spirali, a każda z nich obejmuje cztery ćwiartki: ustalenie celów, analizę

Modelowanie danych (ang. data modelling) to tworzenie modeli opisujących, jakie dane system przechowuje, co one znaczą i jak są ze sobą powiązane.

Modelowanie procesów (ang. business process modelling) to graficzne odwzorowanie przebiegu procesu biznesowego: kto wykonuje jakie czynności, w jakiej kolejności, jakie decyzje zapadają po drodze i co uruchamia oraz kończy całość.

Normalizacja (ang. database normalization) to porządkowanie struktury relacyjnej bazy danych tak, by każda informacja była przechowywana dokładnie raz - przez doprowadzanie tabel do kolejnych postaci normalnych (1NF, 2NF, 3NF; dalsze są głó

Normalizacja bazy danych to proces organizowania danych w bazie tak, aby zminimalizować redundancję (powtarzanie się danych) i poprawić integralność danych. Używamy jej, aby uniknąć problemów z aktualizacją, usuwaniem i wstawianiem danych, co prowadzi do bardziej spójnej i efektywnej bazy. Na przykład, zamiast przechowywać adres klienta w każdym zamówieniu, tworzymy osobną tabelę z adresami i łączymy ją z tabelą zamówień za pomocą identyfikatora klienta.

North Star Metric (NSM) to jedna nadrzędna metryka, która najlepiej oddaje wartość dostarczaną klientom - i której wzrost powinien pociągać za sobą wzrost biznesu.

OKR to taki system wyznaczania celów, który pomaga zespołom skupić się na tym, co najważniejsze i mierzyć postępy. Używamy go, żeby wiedzieć, dokąd zmierzamy i czy rzeczywiście tam docieramy. Na przykład, celem może być "zwiększenie zaangażowania użytkowników w aplikacji", a kluczowe rezultaty to "wzrost liczby aktywnych użytkowników o 20%" i "podniesienie średniej oceny aplikacji w sklepie o 0.5 gwiazdki".

OLAP (ang. Online Analytical Processing) to podejście do przetwarzania danych zoptymalizowane pod analizę: wielowymiarowe struktury (kostki), agregacje i szybkie odpowiedzi na pytania typu "ile, w podziale na...".

Obserwacja (ang. observation, potocznie shadowing lub job shadowing) to technika pozyskiwania wymagań polegająca na przyglądaniu się użytkownikowi podczas rzeczywistej pracy - w wariancie pasywnym (patrzysz i notujesz) albo aktywnym (dopytu

Ograniczenie projektowe (ang. constraint) to narzucony z góry warunek, który zawęża przestrzeń możliwych rozwiązań - budżet, termin, technologia, regulacje, dostępność ludzi - i którego zespół nie może zmienić, a jedynie musi uwzględnić.

PDCA (ang. Plan-Do-Check-Act, cykl Deminga) to czterokrokowy cykl ciągłego doskonalenia: zaplanuj zmianę i postaw hipotezę, wykonaj na małą skalę, sprawdź wyniki względem oczekiwań, działaj - wdroż na szerszą skalę albo skoryguj i zacznij o

PMBOK (ang. Project Management Body of Knowledge) to zbiór standardów i dobrych praktyk zarządzania projektami publikowany przez PMI (Project Management Institute); podstawa certyfikacji PMP i CAPM.

PMI-PBA to certyfikat dla analityków biznesowych, potwierdzający ich wiedzę i umiejętności w identyfikowaniu potrzeb biznesowych i proponowaniu rozwiązań. Używa się go, aby pokazać pracodawcom, że masz solidne podstawy w analizie biznesowej, co zwiększa Twoje szanse na lepszą pracę i projekty. Na przykład, jeśli chcesz pracować nad usprawnieniem procesu obsługi klienta w firmie, certyfikat PMI-PBA pokaże, że wiesz, jak analizować obecny proces, identyfikować problemy i proponować lepsze rozwiązania.

PRINCE2 (ang. PRojects IN Controlled Environments) to metodyka zarządzania projektami zbudowana wokół siedmiu pryncypiów, siedmiu tematów i siedmiu procesów.

Persona to fikcyjny, ale zbudowany na danych portret typowego użytkownika: z imieniem, celami, frustracjami i kontekstem życiowym.

Plan testów (ang. test plan) to dokument opisujący, jak będzie testowane wydanie lub projekt: zakres (co testujemy, a czego świadomie nie), podejście i poziomy testów, środowiska i dane, role, harmonogram oraz kryteria wejścia i wyjścia - c

Planning Poker (inaczej Scrum poker) to technika zespołowego szacowania pracochłonności, najczęściej w story pointach: po omówieniu elementu backlogu każdy członek zespołu jednocześnie odsłania kartę ze swoją oceną (zwykle ciąg zbliżony do

Power BI to narzędzie klasy Business Intelligence od Microsoftu do modelowania danych i budowy interaktywnych raportów.

Prezentacja wyników to komunikowanie rezultatów analizy interesariuszom w formie dopasowanej do odbiorcy i decyzji, którą ma podjąć - od jednoslajdowego streszczenia dla zarządu po techniczny przegląd dla zespołu wdrożeniowego.

Przyczyna albo potencjalna przyczyna jednego lub wielu incydentów, prowadzona w utrzymaniu jako osobny rekord dochodzenia. W analizie biznesowej to samo słowo oznacza opisany ból biznesowy, od którego zaczyna się projekt.

Proces biznesowy (ang. business process) to powtarzalna sekwencja czynności, która przekształca wejścia w wyjścia mające wartość dla klienta lub organizacji.

Product Owner (PO) to rola w Scrumie odpowiedzialna za maksymalizację wartości produktu: zarządza backlogiem produktu, ustala kolejność prac i podejmuje decyzje o zakresie.

Product-Market Fit to sytuacja, w której Twój produkt idealnie trafia w potrzeby rynku i ludzie chcą go używać. Dążysz do tego, żeby sprawdzić, czy Twój pomysł ma sens i czy warto w niego inwestować czas i pieniądze, zanim włożysz w niego za dużo pracy. Na przykład, jeśli tworzysz aplikację do zamawiania jedzenia i wszyscy w Twojej okolicy z niej korzystają i polecają ją innym, to znaczy, że masz dobry Product-Market Fit.

Proof of Concept (PoC) - dowód koncepcji - to mała, ograniczona w czasie weryfikacja, czy coś jest w ogóle wykonalne: czy technologia działa, czy systemy da się zintegrować, czy pomysł nie rozbija się o twardą ścianę.

Proof of Value (PoV) - dowód wartości - to weryfikacja, czy rozwiązanie przynosi mierzalną korzyść biznesową w warunkach zbliżonych do rzeczywistych.

Prototyp (ang. prototype) to wstępna, celowo uproszczona wersja rozwiązania - od papierowego szkicu, przez klikalną makietę, po działający wycinek systemu - zbudowana po to, żeby przetestować pomysł z użytkownikami, zanim powstanie właściwy

Prototypowanie (ang. prototyping) to technika pozyskiwania i walidacji wymagań polegająca na iteracyjnym pokazywaniu użytkownikom kolejnych wersji prototypu i przekuwaniu ich reakcji w decyzje projektowe.

Przypadek użycia (ang. use case) to opis interakcji aktora (użytkownika lub systemu zewnętrznego) z systemem, prowadzącej do celu o wartości dla aktora.

Quality Assurance (QA), czyli zapewnienie jakości, to działania, które mają zagwarantować, że produkt (np. oprogramowanie) spełnia określone wymagania i jest dobrej jakości. Używa się go przez cały proces tworzenia produktu, aby zapobiegać problemom, a nie tylko je naprawiać na końcu. Na przykład, QA to sprawdzenie, czy nowa funkcja w aplikacji działa tak, jak powinna, zanim zostanie udostępniona użytkownikom.

Quality gate (brama jakości) to punkt kontrolny w procesie, w którym praca musi spełnić zdefiniowane z góry, mierzalne kryteria, żeby przejść do następnego etapu.

"Quick win" to po prostu szybki sukces, czyli małe, łatwe do osiągnięcia działanie, które przynosi widoczne korzyści w krótkim czasie. Używa się ich, żeby szybko pokazać wartość projektu, zmotywować zespół i zbudować poparcie dla dalszych, większych zmian. Na przykład, zamiast od razu zmieniać cały system obsługi klienta, możesz zacząć od uproszczenia formularza kontaktowego na stronie - to jest quick win.

RAD, czyli Rapid Application Development, to szybki sposób tworzenia oprogramowania. Zamiast długiego planowania, stawia się na częste testowanie i zmiany w trakcie, żeby szybko dostarczyć działającą wersję. Używa się go, gdy czas jest ważny i klient może aktywnie uczestniczyć w procesie. Na przykład, zamiast pisać szczegółową instrukcję obsługi aplikacji, tworzy się jej działający prototyp i od razu pokazuje klientowi, żeby zebrać opinie i szybko wprowadzić poprawki.

REST (ang. Representational State Transfer) to styl architektoniczny interfejsów API oparty na HTTP: zasoby mają adresy (URL-e), operacje wyraża się metodami protokołu (GET - pobierz, POST - utwórz, PUT/PATCH - zmień, DELETE - usuń), a serw

RIGHT JOIN działa odwrotnie do LEFT JOIN: zwraca wszystkie wiersze z prawej (drugiej) tabeli oraz pasujące wiersze z lewej. Jeśli po lewej nie ma dopasowania, jej kolumny będą puste (NULL). Używasz go, gdy najważniejsze są wszystkie rekordy z drugiej tabeli. Przykład: RIGHT JOIN tabel „Klienci” i „Zamówienia” pokaże wszystkie zamówienia - także te bez przypisanego klienta (kolumny klienta będą puste).

RODO (ang. GDPR - General Data Protection Regulation, rozporządzenie UE 2016/679) to unijne rozporządzenie o ochronie danych osobowych.

ROI (ang. Return on Investment, zwrot z inwestycji) to podstawowa miara opłacalności: (korzyści − koszty) / koszty × 100%.

RPA (ang. Robotic Process Automation) to automatyzacja powtarzalnych czynności biurowych przez programowe boty, które naśladują pracę człowieka w interfejsach istniejących aplikacji: klikają, przepisują, kopiują między systemami - bez modyf

Raport ad hoc (łac. ad hoc - "do tego", doraźnie) to jednorazowy raport przygotowywany w odpowiedzi na bieżące pytanie biznesowe, poza stałym cyklem raportowym.

Raport statusowy (ang. status report) to cykliczna, zwięzła informacja o stanie prac: co zrobiono od ostatniego raportu, co jest planowane, jakie ryzyka i blokery wymagają uwagi oraz jakie decyzje muszą zapaść - i do kiedy.

Reguła biznesowa (ang. business rule) to precyzyjne, atomowe stwierdzenie, które definiuje lub ogranicza sposób działania biznesu: co wolno, czego nie wolno, jak się coś liczy lub klasyfikuje.

Reguły biznesowe - w sensie praktyki zarządzania nimi (ang. business rules management) - to katalogowanie, utrzymywanie i nadzorowanie zbioru reguł organizacji: z właścicielami, wersjami, datami obowiązywania i śladowaniem powiązań do proce

Rejestr ryzyk to taki notatnik projektu, w którym zapisujemy wszystko, co może pójść nie tak. Używamy go przez cały czas trwania projektu, żeby śledzić potencjalne problemy i planować, jak im zapobiec lub jak sobie z nimi poradzić, gdyby się pojawiły. Na przykład, jeśli robimy nową stronę internetową, ryzykiem może być choroba kluczowego programisty - zapisujemy to i planujemy, co zrobimy, jeśli faktycznie zachoruje.

Retrospektywa to spotkanie zespołu, na którym rozmawiamy o tym, co poszło dobrze, co źle i co możemy poprawić w naszej pracy. Robimy to regularnie, np. po każdym zakończonym projekcie, żeby uczyć się na błędach i stawać się lepszym zespołem. Na przykład, po stworzeniu nowej strony internetowej, możemy porozmawiać, co sprawnie poszło w projektowaniu, co nas spowalniało w programowaniu i jak możemy usprawnić komunikację w przyszłości.

Reverse engineering to inaczej inżynieria wsteczna. Polega na rozkładaniu gotowego produktu lub procesu na czynniki pierwsze, żeby zrozumieć, jak działa i jak został stworzony. Używa się tego np. gdy chcemy ulepszyć istniejące rozwiązanie albo stworzyć coś podobnego, analizując konkurencję. Na przykład, jeśli firma wypuściła świetny program do edycji zdjęć, inna firma może go "rozebrać" na części, żeby zrozumieć, jakie algorytmy i funkcje sprawiają, że jest tak dobry.

Roadmapa produktu to taki plan podróży dla Twojego produktu. Pokazuje, co chcesz osiągnąć w przyszłości (np. jakie nowe funkcje dodać) i kiedy mniej więcej to zrobisz. Używasz jej, żeby zespół wiedział, w jakim kierunku zmierza produkt i żeby wszyscy byli na tej samej stronie. Na przykład, roadmapa aplikacji do zamawiania jedzenia może pokazywać, że w pierwszym kwartale dodadzą płatności BLIKiem, a w drugim - opcję oceniania restauracji.

Ryzyko projektowe (ang. project risk) to niepewne zdarzenie, które - jeśli wystąpi - wpłynie na cele projektu: zakres, termin, budżet lub jakość.

SAFe (ang. Scaled Agile Framework) to framework skalowania zwinności ponad poziom pojedynczego zespołu - na programy i całe organizacje.

SELECT to podstawowa instrukcja języka SQL - pobiera dane z bazy.

SIPOC to prosta tabelka, która pomaga zrozumieć, jak działa jakiś proces od początku do końca. Używamy jej na początku analizy, żeby szybko zorientować się, kto dostarcza materiały (Supplier), co wchodzi do procesu (Input), jakie są kroki procesu (Process), co z niego wychodzi (Output) i kto jest odbiorcą (Customer). Na przykład, jeśli analizujemy proces robienia kawy, to dostawcą jest sklep z kawą, wejściem są ziarna kawy, proces to mielenie i parzenie, wyjściem jest filiżanka kawy, a odbiorcą jesteś Ty.

SLA (ang. Service Level Agreement, umowa o poziomie usług) to formalne zobowiązanie dostawcy wobec odbiorcy usługi, wyrażone mierzalnymi parametrami: dostępnością, czasem reakcji na incydent, czasem przywrócenia działania - wraz z metodą po

SOA (ang. Service-Oriented Architecture, architektura zorientowana na usługi) to styl architektury, w którym funkcje biznesowe są udostępniane jako usługi: samodzielne, wielokrotnego użytku, o jawnie zdefiniowanych kontraktach i luźnych pow

SQL (ang. Structured Query Language) to standardowy język pracy z relacyjnymi bazami danych: pobieranie danych (SELECT), ich modyfikacja (INSERT, UPDATE, DELETE) i definiowanie struktur (CREATE, ALTER).

Scenariusz testowy (ang. test scenario) to opis sytuacji do przetestowania sformułowany z perspektywy celu biznesowego: co sprawdzamy i po co.

Scenariusze testowe - jako praktyka projektowania ich zestawu - to budowanie kompletu scenariuszy, który pokrywa wymagania, zamiast zbioru przypadkowych pomysłów testerów.

Scope Creep, czyli "pełzający zakres" w projekcie, to sytuacja, gdy do projektu dodawane są nowe, nieplanowane wcześniej zadania lub funkcje, bez odpowiedniego dostosowania budżetu i harmonogramu. Używamy tego terminu, gdy chcemy opisać sytuację, w której projekt powoli rozrasta się poza pierwotne ramy, co może prowadzić do opóźnień i przekroczenia kosztów. Na przykład, budujesz stronę internetową, a klient nagle prosi o dodanie sklepu internetowego, czego nie było w pierwotnym planie.

Scrum to taki sposób pracy, w którym dzielimy duży projekt na małe kawałki, żeby szybko zobaczyć postępy i łatwo wprowadzać zmiany. Używamy go, gdy tworzymy coś nowego, na przykład oprogramowanie, i chcemy mieć pewność, że to, co robimy, naprawdę odpowiada potrzebom klienta. Wyobraź sobie, że budujesz domek z klocków LEGO: zamiast od razu budować cały domek, najpierw składasz jedną ścianę, pokazujesz ją komuś i pytasz, czy mu się podoba, a potem robisz kolejną, uwzględniając jego uwagi.

Scrum Master (SM) to rola w Scrumie odpowiedzialna za skuteczność zespołu: usuwa przeszkody (impediments), dba o zrozumienie i rzetelne stosowanie Scruma, wspiera Product Ownera w pracy z backlogiem i pomaga organizacji współpracować z zesp

Service Blueprint (plan usługi) to rozszerzenie mapy podróży klienta o warstwy zaplecza.

Sign-off (zatwierdzanie wymagań) to formalny akt, w którym osoba odpowiedzialna biznesowo (zwykle Product Owner, sponsor projektu lub klient zewnętrzny) potwierdza, że zaakceptowane wymagania w bieżącej wersji odpowiadają potrzebom biznesowym i zgadza się na rozpoczęcie ich realizacji. Sign-off tworzy baseline - formalny punkt odniesienia, od którego każda zmiana wymaga oddzielnego procesu change control. Forma sign-off zależy od projektu: w small/Agile zespołach to akceptacja PO w Jirze, w projektach enterprise/regulated podpis na PDF lub formalna akceptacja w systemie (DOORS, Polarion, Jama). Sign-off różni się od 'akceptacji' tym, że zawsze tworzy artefakt nadający się do audytu. Najczęstsza pułapka - 'sign-off bez przeczytania' - gdy biznesowy podpisuje 80 wymagań w 30 minut, a po 4 miesiącach twierdzi, że tego nie zamawiał. Praktyka: sign-off odbywa się na warsztacie czytania, nie mailem.

Six Sigma to metoda doskonalenia procesów oparta na danych, której celem jest ograniczenie zmienności - tak, aby proces produkował maksymalnie 3,4 defektu na milion okazji.

Smoke testing (testy dymne) to krótki zestaw testów sprawdzający, czy podstawowe funkcje systemu w ogóle działają - czy nowa wersja „nie dymi" i nadaje się do dalszego, dokładniejszego testowania.

Specyfikacja wymagań oprogramowania (SRS, Software Requirements Specification) to dokument opisujący kompletny zestaw wymagań na system: funkcjonalne, niefunkcjonalne, interfejsy zewnętrzne, ograniczenia i przyjęte założenia.

Spike to krótki, intensywny okres czasu poświęcony na zbadanie problemu lub znalezienie rozwiązania technicznego, którego nie rozumiemy. Używamy go, gdy potrzebujemy zdobyć wiedzę przed podjęciem decyzji lub rozpoczęciem pracy nad zadaniem. Przykładowo, zanim zaczniemy integrować nowy system płatności, robimy spike, żeby sprawdzić, jak działa jego API i czy w ogóle da się go łatwo połączyć z naszym sklepem.

Sprint to krótki okres czasu (zazwyczaj 1-4 tygodnie), w którym zespół pracuje nad konkretnym zestawem zadań, aby dostarczyć działający fragment produktu. Używa się go w zwinnych metodach pracy, żeby regularnie i szybko uzyskiwać postępy oraz zbierać informacje zwrotne. Na przykład, zamiast tworzyć całą stronę internetową na raz, zespół może zrobić w jednym sprincie formularz kontaktowy, a w kolejnym galerię zdjęć.

Sprint Planning to spotkanie na początku każdego sprintu (krótkiego okresu pracy), podczas którego zespół planuje, co konkretnie zrobi w danym sprincie. Chodzi o to, żeby ustalić, które zadania z listy priorytetów (backlogu) zespół zrealizuje i jak to zrobi, żeby osiągnąć cel sprintu. Na przykład, jeśli celem sprintu jest "ulepszenie strony głównej", to podczas Sprint Planning zespół wybiera konkretne zadania, np. "dodanie baneru z promocją" i "poprawa szybkości ładowania", i planuje, jak to zrobić.

Story Points to jednostka miary używana do szacowania wysiłku, jaki trzeba włożyć w realizację zadania (historyjki użytkownika) w projekcie, np. w tworzeniu oprogramowania. Używa się ich zamiast godzin, bo są bardziej abstrakcyjne i uwzględniają złożoność, ryzyko i niepewność. Na przykład, zadanie "Dodanie przycisku" może mieć 1 Story Point, a "Zaimplementowanie systemu logowania" - 5 Story Points, bo jest bardziej skomplikowane.

TCO (Total Cost of Ownership, całkowity koszt posiadania) to suma wszystkich kosztów rozwiązania w całym cyklu jego życia: zakup lub budowa, wdrożenie, licencje, infrastruktura, utrzymanie, szkolenia, wsparcie, a na końcu migracja lub wyłąc

TOGAF (The Open Group Architecture Framework) to najpopularniejszy framework architektury korporacyjnej: zestaw metod i narzędzi do projektowania i utrzymywania architektury organizacji w czterech warstwach - biznesowej, danych, aplikacji i

Tabela decyzyjna to prosty sposób na pokazanie, jakie decyzje powinny być podjęte w zależności od różnych warunków. Używamy jej, gdy mamy skomplikowane zasady biznesowe z wieloma "jeśli... to...". Na przykład, jeśli klient kupuje za więcej niż 100 zł i jest nowym klientem, to dostaje 10% rabatu, a jeśli kupuje za więcej niż 100 zł, ale nie jest nowym klientem, to dostaje 5% rabatu. Tabela decyzyjna pomaga to wszystko uporządkować.

Dług techniczny to uproszczenia lub kompromisy w kodzie lub architekturze systemu, które przyspieszają ukończenie projektu na krótką metę, ale w przyszłości utrudniają jego rozwój i utrzymanie. Używa się go, gdy trzeba szybko dostarczyć produkt, ale trzeba pamiętać, że później trzeba będzie poświęcić czas i zasoby na "spłatę długu", czyli poprawę kodu. Na przykład, zamiast napisać porządny moduł logowania, tworzysz szybką wersję "na kolanie", wiedząc, że później trzeba będzie ją przepisać.

Test automation (automatyzacja testów) to wykonywanie testów przez skrypty i narzędzia zamiast ręcznego klikania: testy interfejsu (Playwright, Selenium, Cypress), testy API (Postman, REST Assured), testy jednostkowe odpalane w pipeline CI/

Test case (przypadek testowy) to precyzyjny przepis na pojedynczy test: warunki wstępne, kroki do wykonania, dane testowe i oczekiwany rezultat.

Testowanie bezpieczeństwa to weryfikacja odporności systemu na ataki i wycieki danych: testy penetracyjne, automatyczne skany podatności, przeglądy konfiguracji i kodu pod kątem luk - najczęściej według listy OWASP Top 10 (m.in.

Testowanie integracyjne sprawdza współpracę między modułami lub systemami: czy dane przepływają poprawnie przez interfejsy, czy formaty się zgadzają, czy obsłużone są błędy po drugiej stronie.

Testowanie jednostkowe (unit testing) to testowanie najmniejszych fragmentów kodu - pojedynczych funkcji, metod, klas - w izolacji od reszty systemu i zależności zewnętrznych.

Testowanie regresywne (regresja) to sprawdzanie, czy nowe zmiany - funkcje, poprawki, aktualizacje bibliotek - nie zepsuły czegoś, co wcześniej działało.

Testowanie systemowe to weryfikacja kompletnego, zintegrowanego systemu względem wymagań - funkcjonalnych i niefunkcjonalnych - na środowisku możliwie zbliżonym do produkcyjnego.

Testowanie wydajnościowe sprawdza zachowanie systemu pod obciążeniem.

Testy użyteczności (usability testing) to obserwacja prawdziwych użytkowników wykonujących realne zadania w systemie, po to by wykryć, gdzie się gubią, mylą albo rezygnują.

Timeboxing to technika zarządzania pracą polegająca na przydzieleniu zadaniu sztywnego limitu czasu: gdy czas mija, kończysz - niezależnie od tego, czy rezultat jest kompletny - i podejmujesz decyzję, co dalej.

Traceability, czyli śledzenie wymagań, to jak mapa, która pokazuje, skąd wzięło się dane wymaganie i jak wpływa na różne elementy projektu. Używamy tego, żeby upewnić się, że każde wymaganie jest zrealizowane i żeby łatwo znaleźć, co trzeba zmienić, gdy coś się zmieni w jednym miejscu. Na przykład, jeśli klient poprosi o funkcję "dodawanie produktu do koszyka", traceability pokaże, które testy sprawdzają tę funkcję i które części kodu za nią odpowiadają.

Transformacja cyfrowa to przebudowa sposobu działania organizacji wokół technologii i danych: zmiana procesów, modelu obsługi klienta, kompetencji ludzi i sposobu podejmowania decyzji - a nie samo kupowanie systemów.

Trójkąt projektowy to proste narzędzie, które pokazuje zależność między trzema kluczowymi elementami projektu: zakresem (co ma być zrobione), czasem (kiedy ma być zrobione) i kosztem (ile to będzie kosztować). Używamy go, żeby zrozumieć, że zmiana w jednym elemencie wpływa na pozostałe - na przykład, jeśli chcemy dodać więcej funkcji do oprogramowania (zwiększyć zakres), to prawdopodobnie zajmie to więcej czasu i będzie kosztować więcej.

UAT, czyli Testy Akceptacyjne Użytkownika, to po prostu sprawdzanie, czy program lub system działa tak, jak tego oczekują osoby, które będą go używać na co dzień. Robi się to pod koniec tworzenia programu, żeby upewnić się, że wszystko działa poprawnie i spełnia potrzeby użytkowników. Na przykład, jeśli robisz aplikację do zamawiania pizzy, to UAT polega na tym, że klienci testują, czy mogą łatwo wybrać pizzę, dodatki i zapłacić.

UI (User Interface, interfejs użytkownika) to warstwa, przez którą człowiek komunikuje się z systemem: ekrany, przyciski, formularze, menu, komunikaty, typografia, kolory.

UML (Unified Modeling Language) to ustandaryzowany język notacji do modelowania systemów - zbiór kilkunastu typów diagramów opisujących strukturę (m.in.

UX (User Experience) to całość doświadczenia użytkownika w kontakcie z produktem lub usługą: od pierwszego zetknięcia, przez wykonanie zadania, po obsługę błędów i wsparcie.

Usability (użyteczność) to cecha produktu określająca, jak łatwo użytkownik osiąga swój cel.

Use case (przypadek użycia) to opis interakcji między aktorem (użytkownikiem lub systemem zewnętrznym) a systemem, prowadzącej do osiągnięcia konkretnego celu.

User story (historyjka użytkownika) to krótki opis potrzeby z perspektywy użytkownika, najczęściej w formacie: „Jako rola chcę funkcja, aby korzyść".

V-Model to sekwencyjny model wytwarzania oprogramowania, w którym każdemu poziomowi specyfikacji odpowiada poziom testów: wymaganiom biznesowym - testy akceptacyjne, projektowi systemu - testy systemowe, projektowi szczegółowemu - testy int

Value Proposition to obietnica korzyści, jaką Twoja firma daje klientom, jeśli wybiorą Twój produkt lub usługę. Mówi, dlaczego to, co oferujesz, jest lepsze od konkurencji i rozwiązuje problem klienta. Na przykład, Value Proposition firmy produkującej szybkie i niezawodne laptopy może brzmieć: "Dajemy Ci laptopy, które działają bez zarzutu i oszczędzają Twój czas, dzięki czemu możesz skupić się na tym, co najważniejsze."

Value Stream Mapping (VSM) to taka mapa, która pokazuje cały proces, od początku do końca, np. jak powstaje produkt albo jak realizowana jest usługa. Używamy jej, żeby zobaczyć, gdzie są marnotrawstwa i co można poprawić, żeby było szybciej, taniej i lepiej. Na przykład, jeśli mapujemy proces zamawiania pizzy, VSM pokaże nam, ile czasu zajmuje przyjęcie zamówienia, przygotowanie ciasta, pieczenie i dostawa, a także gdzie są opóźnienia.

WBS (Work Breakdown Structure, struktura podziału prac) to hierarchiczne rozbicie całego zakresu projektu na coraz mniejsze elementy, aż do pakietów prac, które da się wycenić, przydzielić i rozliczyć.

WHERE to klauzula języka SQL filtrująca wiersze: z tabeli zwracane są tylko te rekordy, które spełniają podany warunek.

WIP (Work in Progress) to po prostu praca w toku, czyli zadania, które już zaczęliśmy robić, ale jeszcze ich nie skończyliśmy. Ograniczanie WIP pomaga skupić się na dokończeniu tego, co już robimy, zamiast zaczynać nowe rzeczy, co często prowadzi do szybszego zakończenia projektów. Na przykład, jeśli masz 5 zadań do zrobienia, ale ograniczasz WIP do 2, to skupiasz się tylko na dwóch zadaniach naraz, aż je skończysz, zamiast przeskakiwać między wszystkimi pięcioma.

WSJF (Weighted Shortest Job First) to technika priorytetyzacji zadań w portfolio lub backlog, w której zadania są szeregowane wg ilorazu Cost of Delay (CoD) do rozmiaru zadania (Job Size). Im wyższy wynik, tym wcześniej dana praca powinna zostać podjęta. Stworzona w ramach SAFe (Scaled Agile Framework), używana jest też niezależnie w portfolio managemencie. Cost of Delay = User-Business Value + Time Criticality + Risk Reduction / Opportunity Enablement. Każdy z 4 składników szacowany na skali Fibonacciego (1, 2, 3, 5, 8, 13, 20). WSJF wymusza odpowiedź na pytanie 'co stracimy, jeśli zrobimy to za miesiąc, a nie teraz' - ostrzejsza dyscyplina niż MoSCoW. Stosuje się głównie przy priorytetyzacji epików, features i większych inicjatyw.

Warsztat wymagań to spotkanie, na którym zbiera się osoby, które mają wiedzę o projekcie, żeby wspólnie ustalić, co dokładnie ma robić tworzony produkt lub usługa. Używa się go, gdy potrzebujesz szybko zebrać różne punkty widzenia i dojść do wspólnego zrozumienia, np. zanim zaczniesz tworzyć nową aplikację, organizujesz warsztat z użytkownikami i programistami, żeby ustalić, jakie funkcje są najważniejsze.

Warsztaty wymagań to spotkania, na których osoby z różnych działów firmy (np. biznes, IT) wspólnie ustalają, co ma robić nowy system lub produkt. Robi się je na początku projektu, żeby wszyscy dobrze zrozumieli potrzeby i uniknąć pomyłek. Na przykład, jeśli firma chce stworzyć nową aplikację do zamawiania jedzenia, na warsztatach ustalą, jakie restauracje mają być dostępne, jakie opcje płatności, i jak aplikacja ma wyglądać.

Waterfall (model kaskadowy) to sekwencyjne podejście do wytwarzania oprogramowania: wymagania → projekt → implementacja → testy → wdrożenie → utrzymanie, przy czym każda faza kończy się formalnym zatwierdzeniem, zanim ruszy następna.

Webhook to mechanizm powiadamiania między systemami, w którym system źródłowy sam wywołuje zarejestrowany adres URL odbiorcy w momencie wystąpienia zdarzenia.

Widok (view) to wirtualna tabela w bazie danych: zapisane pod nazwą zapytanie SQL, którego można używać jak zwykłej tabeli - SELECT-ować, filtrować, łączyć - choć fizycznie nie przechowuje danych.

Wireframe (makieta szkieletowa) to uproszczony szkic ekranu pokazujący układ i hierarchię elementów - gdzie jest nawigacja, gdzie formularz, gdzie przycisk - bez kolorów, grafik i dopracowanej typografii.

Workshop facilitation (facylitacja warsztatów) to prowadzenie spotkań grupowych tak, by uczestnicy wspólnie wypracowali konkretny rezultat: facylitator zarządza procesem (agenda, czas, dynamika grupy, dochodzenie do decyzji), ale nie narzuc

Wymaganie biznesowe opisuje cel lub potrzebę organizacji: co biznes chce osiągnąć i po co - bez przesądzania, jak ma to zrobić system.

Wymaganie funkcjonalne określa, co system ma robić: jakie zachowania, funkcje i operacje na danych ma realizować w odpowiedzi na działania użytkowników i zdarzenia.

Wymaganie interesariusza to po prostu potrzeba lub oczekiwanie osoby (lub grupy osób), która ma wpływ na projekt lub jest przez niego dotknięta. Używamy tego, żeby zrozumieć, czego te osoby potrzebują od projektu, aby był on dla nich sukcesem. Na przykład, jeśli tworzymy nową aplikację do zamawiania jedzenia, wymaganiem interesariusza (np. właściciela restauracji) może być łatwy sposób na aktualizowanie menu i cen.

Wymaganie niefunkcjonalne (NFR, non-functional requirement) określa, jak dobrze system ma działać: wydajność, dostępność, bezpieczeństwo, użyteczność, skalowalność, zgodność z prawem, łatwość utrzymania.

Wywiad (interview) to technika pozyskiwania wymagań: zaplanowana rozmowa z interesariuszem - pojedynczo lub w małej grupie - prowadzona po to, by poznać jego potrzeby, problemy i sposób pracy.

XP (Extreme Programming) to metodyka zwinna skoncentrowana na praktykach inżynierskich: programowanie w parach, TDD (najpierw test, potem kod), ciągła integracja, refaktoryzacja, wspólna własność kodu, krótkie cykle wydawnicze i stała obecn

XaaS (Anything as a Service) to zbiorcze określenie modeli, w których zasoby IT kupuje się jako usługę w subskrypcji zamiast budować i posiadać: SaaS (gotowe oprogramowanie), PaaS (platforma do budowy aplikacji), IaaS (infrastruktura - serw

YAGNI (You Aren't Gonna Need It - „nie będziesz tego potrzebować") to zasada z Extreme Programming: nie buduj funkcjonalności na zapas, tylko dlatego, że „kiedyś może się przydać".

Yield (uzysk) to wskaźnik skuteczności procesu: stosunek poprawnych, ukończonych rezultatów do wszystkich wejść, wyrażony procentowo.

Zakres projektu to po prostu wszystko, co ma być zrobione w projekcie - jakie zadania, funkcje, rezultaty musimy osiągnąć. Używamy go, żeby wiedzieć, co jest "w projekcie", a co już "poza projektem", żeby uniknąć nieporozumień i trzymać się celu. Na przykład, jeśli robimy stronę internetową, zakres projektu może obejmować zaprojektowanie 5 podstron, stworzenie formularza kontaktowego i integrację z mediami społecznościowymi.

Zależność (dependency) to relacja, w której jedno zadanie, produkt lub projekt nie może się rozpocząć albo zakończyć, dopóki inne nie osiągnie określonego stanu.

Zapytanie SQL (query) to polecenie wysyłane do bazy danych w języku SQL - najczęściej SELECT, który pobiera dane według zadanych kryteriów.

Zarządzanie konfliktem to rozpoznawanie i rozwiązywanie sporów między ludźmi lub grupami tak, by nie blokowały pracy - a najlepiej tak, by napięcie zamienić w lepszą decyzję.

Zarządzanie wymaganiami to pilnowanie, żeby wszyscy w projekcie wiedzieli, co dokładnie ma powstać (np. jaka funkcjonalność ma mieć program) i żeby te ustalenia nie zmieniały się bez kontroli. Używamy tego, żeby uniknąć sytuacji, w której programista robi coś innego, niż oczekiwał klient, bo np. źle się zrozumieli na początku. Wyobraź sobie, że zamawiasz tort urodzinowy - zarządzanie wymaganiami to spisanie, jaki ma być smak, wygląd i waga, żeby cukiernik nie zrobił czegoś innego.

Zarządzanie zmianą funkcjonuje w projektach w dwóch znaczeniach, które trzeba rozróżniać.

Założenie projektowe (assumption) to stwierdzenie przyjęte za prawdziwe bez dowodu - na potrzeby planowania, wyceny lub projektowania rozwiązania.

Ścieżka krytyczna to najdłuższa sekwencja zadań w projekcie, która określa jego najkrótszy możliwy czas trwania. Używamy jej, żeby zobaczyć, które zadania mają największy wpływ na termin zakończenia projektu i na nich się skupić, żeby uniknąć opóźnień. Na przykład, jeśli budujesz dom, ścieżką krytyczną może być wylanie fundamentów, postawienie ścian i dachu - opóźnienie w którymkolwiek z tych zadań opóźni cały projekt.

Środowisko testowe to odizolowana instalacja systemu przeznaczona do testów: własna baza danych, konfiguracja i integracje odwzorowujące produkcję na tyle wiernie, by wyniki testów były miarodajne - ale bez ryzyka dla prawdziwych danych i u