Słownik analityka biznesowego
Definicje i wyjaśnienia kluczowych pojęć z analizy biznesowej
5 Why
ProcesyTechnika analizy przyczynowo-skutkowej polegająca na wielokrotnym pytaniu 'dlaczego?' aż do dotarcia do przyczyny źródłowej.
A/B Testing
UX i produktMetoda porównywania dwóch wariantów (A i B) produktu lub strony na rzeczywistych użytkownikach w celu wyboru lepszego.
API
Architektura ITApplication Programming Interface — interfejs umożliwiający komunikację między systemami przez zdefiniowane endpointy.
Acceptance Criteria
WymaganiaAngielska nazwa kryteriów akceptacji — warunki, które muszą być spełnione, aby praca została zaakceptowana.
Adapter
Adapter to wzorzec projektowy należący do grupy wzorców strukturalnych, który umożliwia współpracę między klasami o niekompatybilnych interfejsach. Wzorzec ten działa jako pomost, który "adaptuje" interfejs jednej klasy do interfejsu oczekiwanego przez inną klasę. Adapter jest często używany, gdy istnieje potrzeba integracji nowego komponentu z istniejącym systemem bez modyfikowania jego kodu źródłowego.
Agile
MetodykiZbiór wartości i zasad iteracyjnego wytwarzania oprogramowania, opisanych w Manifeście Agile z 2001 roku.
Agile Manifesto
MetodykiDokument z 2001 roku definiujący 4 wartości i 12 zasad zwinnego wytwarzania oprogramowania, będący fundamentem ruchu Agile.
Agregacja danych (GROUP BY)
Dane i BIOperacja SQL grupująca wiersze i obliczająca statystyki (suma, średnia, liczba) — podstawa raportowania i analizy KPI.
Aktor
ModelowanieOsoba, system zewnętrzny lub urządzenie wchodzące w interakcję z systemem — inicjator lub odbiorca akcji w diagramach UML.
Aktywne słuchanie
Analiza biznesowaTechnika komunikacji polegająca na pełnym skupieniu na rozmówcy, parafrazowaniu i weryfikowaniu zrozumienia — fundament pracy BA.
Analiza Kano
Analiza biznesowaModel klasyfikujący wymagania wg wpływu na satysfakcję klienta: must-be, one-dimensional, attractive, indifferent i reverse.
Analiza MoSCoW
Analiza biznesowaTechnika priorytetyzacji wymagań dzieląca je na Must have, Should have, Could have i Won't have.
Analiza PESTLE
Analiza biznesowaNarzędzie analizy makrootoczenia badające czynniki Polityczne, Ekonomiczne, Społeczne, Technologiczne, Prawne i Środowiskowe.
Analiza Pareto
ProcesyTechnika oparta na zasadzie 80/20 — identyfikacja 20% przyczyn odpowiedzialnych za 80% problemów.
Analiza RACI
Zarządzanie projektemProces tworzenia i analizy matrycy RACI — alternatywna nazwa dla Matrycy RACI.
Analiza SWOT
TechnikiNarzędzie strategiczne identyfikujące Strengths (mocne strony), Weaknesses (słabe), Opportunities (szanse) i Threats (zagrożenia).
Analiza biznesowa
PodstawyZbiór technik i praktyk służących identyfikowaniu potrzeb biznesowych oraz definiowaniu rozwiązań spełniających te potrzeby.
Analiza dokumentów
Analiza biznesowaTechnika elicytacji polegająca na badaniu istniejących dokumentów (procedury, raporty, regulaminy, specyfikacje) w celu zrozumienia obecnego stanu.
Analiza interesariuszy
Analiza biznesowaSystematyczny proces identyfikacji, analizy i planowania strategii komunikacji z osobami i grupami mającymi wpływ na projekt.
Analiza kosztów i korzyści (CBA)
Zarządzanie projektemTechnika oceny opłacalności projektu przez porównanie wszystkich kosztów z oczekiwanymi korzyściami w ujęciu finansowym.
Analiza luk (Gap Analysis)
Analiza biznesowaPorównanie stanu obecnego (as-is) ze stanem docelowym (to-be) w celu identyfikacji różnic i zaplanowania działań naprawczych.
Analiza wpływu (Impact Analysis)
Analiza biznesowaOcena skutków proponowanej zmiany na istniejące systemy, procesy, dane, użytkowników i inne wymagania.
Ankieta (Kwestionariusz)
Analiza biznesowaUstrukturyzowany zestaw pytań rozsyłany do wielu interesariuszy jednocześnie w celu zebrania danych ilościowych i jakościowych.
Audyt IT
BezpieczeństwoSystematyczna ocena systemów informatycznych, procesów i kontroli pod kątem zgodności, bezpieczeństwa i efektywności.
BABOK
WymaganiaBusiness Analysis Body of Knowledge — międzynarodowy standard wiedzy o analizie biznesowej publikowany przez IIBA.
BDD (Behavior-Driven Development)
MetodykiPodejście do wytwarzania oprogramowania łączące TDD z analizą biznesową — wymagania zapisywane w formacie Given/When/Then.
BPMN
ModelowanieBusiness Process Model and Notation — standard graficznej notacji do modelowania procesów biznesowych.
Backlog Refinement
MetodykiRegularne spotkanie zespołu Scrum poświęcone doprecyzowaniu, wycenie i priorytetyzacji elementów Product Backlogu.
Backlog produktu
AgilePriorytetyzowana lista wszystkich wymagań, funkcji i poprawek planowanych dla produktu.
Benchmarking
ProcesyPorównywanie procesów, produktów lub wyników organizacji z najlepszymi praktykami branżowymi w celu identyfikacji obszarów do poprawy.
Big Data
Dane i BIZbiory danych tak duże, szybko zmieniające się lub złożone, że tradycyjne narzędzia baz danych nie są w stanie ich przetwarzać.
Brainstorming
Analiza biznesowaTechnika kreatywnego generowania pomysłów w grupie, oparta na zasadzie braku krytyki i dążeniu do jak największej liczby idei.
Burndown Chart
MetodykiWykres pokazujący ilość pozostałej pracy w sprincie (lub projekcie) w funkcji czasu, służący do monitorowania postępu.
Business Case
Zarządzanie projektemDokument uzasadniający celowość projektu — analiza kosztów, korzyści, ryzyk i opcji alternatywnych.
Business Continuity
BezpieczeństwoZbiór planów i procedur zapewniających kontynuację krytycznych procesów biznesowych podczas i po awarii lub katastrofie.
Business Intelligence
Dane i BIZbiór technik, narzędzi i procesów przekształcania surowych danych w użyteczne informacje wspierające decyzje biznesowe.
Business Model Canvas
StrategiaNarzędzie strategiczne przedstawiające model biznesowy na jednej stronie w 9 blokach: od propozycji wartości po strukturę kosztów.
CQRS
Architektura ITWzorzec architektoniczny oddzielający model odczytu danych (Query) od modelu zapisu (Command), umożliwiający ich niezależną optymalizację.
Change Request
Zarządzanie projektemFormalny wniosek o zmianę zakresu, harmonogramu lub budżetu projektu, wymagający analizy wpływu i zatwierdzenia.
Ciągłe doskonalenie (Kaizen)
ProcesyFilozofia stopniowego, ciągłego ulepszania procesów, produktów i usług przez małe, regularne zmiany.
Compliance
BezpieczeństwoZgodność działania organizacji z obowiązującymi przepisami prawa, regulacjami branżowymi i wewnętrznymi politykami.
Confluence
NarzędziaPlatforma wiki do tworzenia, organizowania i udostępniania dokumentacji projektowej — specyfikacji, procedur, decyzji i wiedzy zespołowej.
Continuous Integration (CI)
Architektura ITPraktyka deweloperska polegająca na częstym łączeniu zmian w kodzie z główną gałęzią, z automatycznym budowaniem i testowaniem.
Crystal
MetodykiRodzina lekkich metodyk Agile autorstwa Alistaira Cockburna, dopasowywanych do wielkości zespołu i krytyczności projektu.
Cumulative Flow Diagram
MetodykiWykres pokazujący skumulowaną liczbę elementów w każdym stanie procesu w czasie, używany w Kanban do analizy przepływu.
Customer Journey Map
ModelowanieWizualizacja doświadczenia klienta w interakcji z produktem/usługą — od pierwszego kontaktu po lojalność.
DPIA
BezpieczeństwoOcena skutków dla ochrony danych osobowych (Data Protection Impact Assessment) — obowiązkowa analiza ryzyka wymagana przez RODO.
Dashboard
Dane i BIWizualny panel prezentujący kluczowe metryki i KPI w czasie rzeczywistym, umożliwiający szybką ocenę sytuacji.
Data Governance
Dane i BIZbiór polityk, procesów i ról zapewniających jakość, bezpieczeństwo, dostępność i zgodność danych w organizacji.
Data Lake
Dane i BICentralne repozytorium przechowujące surowe dane w natywnym formacie — strukturalne, półstrukturalne i niestrukturalne.
Data Mining
Dane i BIProces odkrywania wzorców, korelacji i anomalii w dużych zbiorach danych za pomocą metod statystycznych i algorytmów uczenia maszynowego.
Data Quality
Dane i BIStopień, w jakim dane spełniają wymagania dotyczące dokładności, kompletności, spójności, aktualności i wiarygodności.
Data Warehouse
Dane i BICentralne repozytorium danych zoptymalizowane pod kątem analiz i raportowania, zbierające dane z wielu źródeł.
Definition of Done
WymaganiaWspólnie uzgodniona lista warunków, które muszą być spełnione, aby element pracy (User Story, Sprint) został uznany za ukończony.
Definition of Done (DoD)
WymaganiaWspólne rozumienie zespołu, jakie warunki muszą być spełnione, aby element pracy mógł być uznany za ukończony.
Definition of Ready
WymaganiaLista warunków, które User Story musi spełnić, zanim zespół może ją wziąć do sprintu.
Design Sprint
Strategia5-dniowy proces rozwiązywania problemów i walidacji pomysłów stworzony przez Google Ventures, łączący design thinking z szybkim prototypowaniem.
Design Thinking
MetodykiMetoda rozwiązywania problemów skoncentrowana na użytkowniku, oparta na empatii, ideacji i prototypowaniu.
DevOps
MetodykiKultura i zestaw praktyk łączących rozwój oprogramowania (Dev) z operacjami IT (Ops) w celu skrócenia cyklu dostarczania.
Diagram ERD
ModelowanieEntity-Relationship Diagram — diagram przedstawiający encje (tabele), ich atrybuty i relacje w modelu danych.
Diagram Gantta
Zarządzanie projektemWykres słupkowy przedstawiający harmonogram projektu — zadania, ich czas trwania, zależności i kamienie milowe.
Diagram Ishikawy
ProcesyDiagram przyczynowo-skutkowy (fishbone) służący do identyfikacji przyczyn źródłowych problemu w 6 kategoriach (6M).
Diagram Venna
Analiza biznesowaDiagram wizualizujący relacje między zbiorami za pomocą nakładających się kół, używany w analizie do porównań i identyfikacji części wspólnych.
Diagram aktywności
ModelowanieDiagram UML modelujący przepływ czynności w procesie, z decyzjami, równoległością i odpowiedzialnościami.
Diagram klas
ModelowanieDiagram UML przedstawiający klasy (encje), ich atrybuty, metody i relacje w modelu domenowym systemu.
Diagram komponentów
ModelowanieDiagram UML pokazujący fizyczną organizację systemu — komponenty, ich interfejsy i zależności między nimi.
Diagram kontekstowy
Analiza biznesowaDiagram najwyższego poziomu pokazujący system jako czarną skrzynkę oraz jego interakcje z aktorami zewnętrznymi.
Diagram przepływu (Flowchart)
ModelowanieNajprostsza forma wizualizacji procesu — diagram z prostokątami (czynności), rombami (decyzje) i strzałkami (przepływ).
Diagram przepływu danych
ModelowanieData Flow Diagram (DFD) — diagram pokazujący przepływ informacji przez system, procesy i magazyny danych.
Diagram przypadków użycia (UML)
ModelowanieDiagram UML wizualizujący aktorów, przypadki użycia (use cases) i relacje między nimi — przegląd funkcjonalności systemu.
Diagram rybiej ości (Ishikawa)
ProcesyAlternatywna nazwa diagramu Ishikawy — narzędzie analizy przyczynowo-skutkowej w kształcie szkieletu ryby.
Diagram sekwencji
ModelowanieDiagram UML pokazujący wymianę komunikatów między obiektami/systemami w określonej kolejności czasowej.
Diagram stanów
ModelowanieDiagram UML przedstawiający cykl życia obiektu — jego stany i przejścia między nimi wywołane zdarzeniami.
Diagram wdrożenia
ModelowanieDiagram UML przedstawiający fizyczną infrastrukturę systemu — serwery, urządzenia i rozmieszczenie komponentów.
Disaster Recovery
BezpieczeństwoPlan i procedury odtwarzania systemów IT po awarii, katastrofie lub incydencie bezpieczeństwa.
Domain-Driven Design
Architektura ITPodejście do projektowania oprogramowania, w którym struktura kodu odzwierciedla domenę biznesową i język ekspertów domenowych.
Drzewo decyzyjne
Analiza biznesowaGraficzny model decyzyjny w kształcie drzewa, pokazujący sekwencję decyzji, ich prawdopodobieństwa i oczekiwane wyniki.
ECBA / CCBA / CBAP
CertyfikacjeTrzy poziomy certyfikacji analityka biznesowego wydawane przez IIBA: Entry (ECBA), Competency (CCBA) i Professional (CBAP).
ESB (Enterprise Service Bus)
Architektura ITCentralny komponent integracyjny łączący wszystkie systemy w organizacji, zapewniający routing, transformację i orkiestrację komunikatów.
ETL
Dane i BIExtract, Transform, Load — proces pobierania danych ze źródeł, przekształcania ich i ładowania do docelowego systemu (Data Warehouse).
Elevator Pitch
StrategiaZwięzła prezentacja pomysłu, produktu lub projektu (30-60 sekund), wystarczająca do zainteresowania rozmówcy.
Epik
WymaganiaDuża User Story, zbyt złożona na jeden sprint, która jest dzielona na mniejsze stories przed implementacją.
Eskalacja
Zarządzanie projektemFormalne przekazanie problemu, decyzji lub konfliktu na wyższy poziom zarządzania, gdy nie można go rozwiązać na obecnym poziomie.
Event-Driven Architecture
Architektura ITArchitektura oparta na zdarzeniach, w której komponenty reagują na zdarzenia (events) zamiast bezpośrednio wywoływać się nawzajem.
Extreme Programming (XP)
MetodykiMetodyka Agile kładąca nacisk na jakość kodu przez praktyki takie jak pair programming, TDD i ciągła integracja.
Feature-Driven Development (FDD)
MetodykiIteracyjna metodyka Agile oparta na modelowaniu domeny i budowie systemu wokół listy funkcjonalności (features).
Figma
NarzędziaNarzędzie do projektowania interfejsów (UI/UX) w przeglądarce — tworzenie wireframów, mockupów i klikalnych prototypów z możliwością współpracy.
Gap Analysis
TechnikiAnaliza luk — porównanie stanu obecnego (as-is) z pożądanym stanem docelowym (to-be) w celu identyfikacji różnic.
Heurystyki Nielsena
UX i produkt10 ogólnych zasad projektowania użytecznych interfejsów, sformułowanych przez Jakoba Nielsena.
IIBA
CertyfikacjeInternational Institute of Business Analysis — międzynarodowa organizacja non-profit promująca zawód analityka biznesowego i wydająca certyfikacje (ECBA/CCBA/CBAP).
INVEST
WymaganiaAkronim definiujący cechy dobrej User Story: Independent, Negotiable, Valuable, Estimable, Small, Testable.
ITIL
MetodykiInformation Technology Infrastructure Library — framework najlepszych praktyk zarządzania usługami IT (ITSM).
Indeks bazodanowy
Dane i BIStruktura danych przyspieszająca wyszukiwanie w tabelach bazy danych — analogia do indeksu w książce.
Information Architecture
UXSztuka organizowania i strukturyzowania informacji w systemie cyfrowym tak, aby użytkownicy mogli łatwo znaleźć to, czego szukają.
Interesariusz (Stakeholder)
Fundamenty BAOsoba lub grupa, która ma wpływ na projekt lub jest dotknięta jego wynikami.
JOIN (złączenie)
Dane i BIOperacja SQL łącząca dane z dwóch lub więcej tabel na podstawie wspólnej kolumny — fundament pracy z relacyjnymi bazami danych.
Jira
NarzędziaNajpopularniejsze narzędzie do zarządzania projektami Agile — backlog, sprinty, tablice Kanban, raportowanie i śledzenie zadań.
Jobs To Be Done
UX i produktFramework produktowy skupiający się na 'zadaniach', które użytkownik chce wykonać, a nie na cechach demograficznych.
KPI
PodstawyKey Performance Indicator — kluczowy wskaźnik efektywności mierzący realizację celów biznesowych.
Kamień milowy
Zarządzanie projektemZnaczący punkt w harmonogramie projektu oznaczający ukończenie ważnego etapu lub dostarczenie kluczowego produktu.
Kanban
AgileMetoda wizualnego zarządzania przepływem pracy oparta na tablicy z kolumnami reprezentującymi etapy procesu.
Kryteria akceptacji
AgileZestaw warunków, które muszą być spełnione, aby wymaganie zostało uznane za zrealizowane.
Lean
AgileFilozofia zarządzania skoncentrowana na eliminacji marnotrawstwa i ciągłym doskonaleniu procesów.
Lean Canvas
StrategiaUproszczona wersja Business Model Canvas stworzona przez Asha Maurya, skupiona na problemach, rozwiązaniach i kluczowych metrykach startupów.
Lean Startup
StrategiaMetodyka budowania startupów oparta na szybkim eksperymentowaniu, walidacji hipotez i iteracyjnym rozwoju produktu.
MVP
AgileMinimum Viable Product — najprostsza wersja produktu, która dostarcza wartość i pozwala zweryfikować hipotezy.
Macierz RACI
TechnikiNarzędzie do definiowania ról i odpowiedzialności: Responsible, Accountable, Consulted, Informed.
Macierz priorytetyzacji (Effort/Impact)
Analiza biznesowaNarzędzie priorytetyzacji umieszczające inicjatywy na macierzy 2×2: nakład pracy (effort) vs wpływ biznesowy (impact).
Mapa empatii
UX i produktNarzędzie wizualne do zrozumienia perspektywy użytkownika — co myśli, czuje, widzi, słyszy, mówi i robi.
Mapa interesariuszy
Analiza biznesowaWizualizacja interesariuszy projektu na macierzy wpływ/zainteresowanie, określająca strategię komunikacji z każdą grupą.
Mapa myśli
ModelowanieDiagram radialno-hierarchiczny organizujący informacje wokół centralnego tematu, używany do brainstormingu i eksploracji wymagań.
Mapa procesów
ModelowanieWizualne przedstawienie kroków procesu biznesowego, pokazujące przepływ pracy, decyzje i odpowiedzialności.
Master Data Management
Dane i BIZarządzanie danymi podstawowymi (master data) — kluczowymi encjami biznesowymi wspólnymi dla całej organizacji.
Matryca RACI
Zarządzanie projektemNarzędzie przypisujące role (Responsible, Accountable, Consulted, Informed) do zadań, eliminujące niejasności odpowiedzialności.
Matryca śledzenia wymagań (RTM)
WymaganiaRequirements Traceability Matrix — tabela łącząca wymagania z ich źródłami, przypadkami testowymi i elementami rozwiązania.
Metryki produktowe
StrategiaZestaw mierzalnych wskaźników opisujących zachowanie użytkowników, adopcję, zaangażowanie i wartość biznesową produktu cyfrowego.
Middleware
Architektura ITOprogramowanie pośredniczące łączące różne systemy, aplikacje i bazy danych, umożliwiając wymianę danych między nimi.
Mikroserwisy
Architektura ITStyl architektoniczny, w którym aplikacja składa się z małych, niezależnych usług komunikujących się przez API.
Miro
NarzędziaWirtualna tablica (digital whiteboard) do współpracy zdalnej — warsztaty, mapowanie procesów, brainstorming i wizualna praca z zespołem.
MoSCoW
TechnikiMetoda priorytetyzacji wymagań dzieląca je na Must have, Should have, Could have i Won't have.
Mockup
ModelowanieStatyczny projekt wizualny interfejsu użytkownika z docelowymi kolorami, fontami i grafiką, ale bez interakcji.
Model spiralny
MetodykiModel cyklu życia oprogramowania łączący iteracyjne podejście z systematyczną analizą ryzyka na każdym etapie.
Modelowanie danych
ModelowanieTworzenie abstrakcyjnych modeli opisujących strukturę, relacje i ograniczenia danych w systemie informatycznym.
Modelowanie procesów
ModelowanieTworzenie wizualnych reprezentacji procesów biznesowych w celu ich analizy, optymalizacji i automatyzacji.
Modelowanie procesów (BPMN)
ModelowanieStandard notacji graficznej do modelowania procesów biznesowych, umożliwiający jednoznaczny zapis przepływu pracy.
Normalizacja
Dane i BIProces organizacji danych w bazie relacyjnej w celu eliminacji redundancji i zapewnienia spójności — patrz: Normalizacja bazy danych.
Normalizacja bazy danych
Dane i BIProces organizowania danych w bazie relacyjnej w celu eliminacji redundancji i zapewnienia integralności danych.
North Star Metric
UXJedna kluczowa metryka, która najlepiej odzwierciedla wartość dostarczaną klientom i napędza długoterminowy wzrost produktu.
OKR
UX i produktObjectives and Key Results — framework do definiowania celów (Objectives) i mierzalnych rezultatów (Key Results).
OLAP
Dane i BIOnline Analytical Processing — technologia umożliwiająca szybką, wielowymiarową analizę dużych zbiorów danych.
Obserwacja (Shadowing)
Analiza biznesowaTechnika elicytacji polegająca na obserwowaniu użytkowników podczas ich codziennej pracy, aby zrozumieć rzeczywiste procesy i problemy.
Ograniczenie projektowe
WymaganiaCzynnik limitujący możliwości realizacji projektu, np. budżet, czas, technologia lub regulacje.
PDCA
ProcesyPlan-Do-Check-Act — cykliczny model ciągłego doskonalenia procesów (cykl Deminga).
PMBOK
MetodykiProject Management Body of Knowledge — zbiór dobrych praktyk zarządzania projektami publikowany przez PMI, podstawa certyfikacji PMP.
PMI-PBA
CertyfikacjeProfessional in Business Analysis — certyfikacja PMI potwierdzająca kompetencje BA w kontekście zarządzania projektami.
PRINCE2
MetodykiProjects IN Controlled Environments — strukturalna metodyka zarządzania projektami oparta na procesach, szeroko stosowana w Europie.
Persona
UX i produktFikcyjny, ale realistyczny profil reprezentujący grupę docelowych użytkowników produktu, oparty na badaniach.
Planning Poker
MetodykiTechnika estymacji w Agile, w której członkowie zespołu jednocześnie pokazują karty z wyceną, aby uniknąć efektu zakotwiczenia.
Power BI
NarzędziaPlatforma Microsoft do wizualizacji danych i tworzenia interaktywnych dashboardów — najpopularniejsze narzędzie Business Intelligence.
Prezentacja wyników
Analiza biznesowaUmiejętność skutecznego komunikowania wniosków, rekomendacji i wyników analizy różnym grupom interesariuszy.
Proces biznesowy
PodstawyZbiór powiązanych czynności wykonywanych w określonej kolejności w celu dostarczenia wartości klientowi.
Product Owner
MetodykiRola w Scrum odpowiedzialna za maksymalizację wartości produktu i zarządzanie Product Backlogiem.
Product-Market Fit
UXMoment, w którym produkt zaspokaja silną potrzebę rynkową — użytkownicy aktywnie go używają, polecają i płacą za niego.
Proof of Concept (PoC)
StrategiaEksperyment lub prototyp techniczny mający na celu sprawdzenie, czy pomysł lub technologia jest wykonalna przed pełnym wdrożeniem.
Proof of Value (PoV)
StrategiaRozszerzenie PoC o walidację wartości biznesowej — nie tylko 'czy działa technicznie', ale 'czy przynosi oczekiwane korzyści'.
Prototyp
TechnikiWstępny model rozwiązania służący do wizualizacji koncepcji i zbierania feedbacku przed implementacją.
Prototypowanie
Analiza biznesowaTechnika walidacji wymagań polegająca na budowie uproszczonej wersji systemu lub interfejsu w celu zebrania feedbacku przed pełną implementacją.
Przypadek użycia
ModelowanieOpis interakcji między aktorem (użytkownikiem) a systemem prowadzącej do osiągnięcia konkretnego celu.
RAD (Rapid Application Development)
MetodykiMetodyka szybkiego wytwarzania oprogramowania z intensywnym prototypowaniem i ciągłym feedbackiem użytkowników.
REST
Architektura ITRepresentational State Transfer — styl architektoniczny API oparty na HTTP, zasobach (URL) i operacjach (GET/POST/PUT/DELETE).
RODO/GDPR
BezpieczeństwoOgólne Rozporządzenie o Ochronie Danych — regulacja UE definiująca zasady przetwarzania danych osobowych.
ROI
Zarządzanie projektemReturn on Investment — wskaźnik rentowności inwestycji, wyrażony jako stosunek zysku netto do kosztu inwestycji.
RPA
ProcesyRobotic Process Automation — technologia automatyzacji powtarzalnych, regułowych zadań przez boty naśladujące działania użytkownika.
Raport ad hoc
Dane i BIJednorazowy raport tworzony na żądanie, odpowiadający na konkretne pytanie biznesowe, w przeciwieństwie do raportów cyklicznych.
Raport statusowy
Zarządzanie projektemRegularny dokument informujący interesariuszy o postępie projektu — co zrobiono, co planowane, jakie ryzyka i blokady.
Reguła biznesowa
PodstawyZasada lub polityka organizacji definiująca lub ograniczająca sposób działania procesów biznesowych.
Reguły biznesowe
Analiza biznesowaFormalne stwierdzenia definiujące lub ograniczające sposób działania organizacji — polityki, warunki, walidacje i obliczenia.
Rejestr ryzyk
Zarządzanie projektemDokument zawierający listę zidentyfikowanych ryzyk projektu wraz z ich oceną, strategią reakcji i statusem.
Retrospektywa
MetodykiSpotkanie zespołu Scrum po zakończeniu sprintu, poświęcone refleksji nad procesem pracy i identyfikacji usprawnień.
Reverse Engineering
Analiza biznesowaTechnika odtwarzania wymagań i specyfikacji z istniejącego systemu, gdy oryginalna dokumentacja nie istnieje lub jest nieaktualna.
Roadmapa produktu
StrategiaStrategiczny plan rozwoju produktu przedstawiający cele, inicjatywy i kamienie milowe w perspektywie czasowej.
Ryzyko projektowe
WymaganiaNiepewne zdarzenie, które jeśli wystąpi, będzie miało pozytywny lub negatywny wpływ na cele projektu.
SAFe
MetodykiScaled Agile Framework — framework do skalowania praktyk Agile na poziomie całej organizacji (wiele zespołów, portfolio).
SIPOC
ProcesyNarzędzie do wysokopoziomowego opisu procesu: Supplier, Input, Process, Output, Customer.
SLA
BezpieczeństwoService Level Agreement — formalna umowa definiująca poziom usługi (dostępność, czas odpowiedzi, czas naprawy).
SOA (Service-Oriented Architecture)
Architektura ITArchitektura systemów informatycznych oparta na luźno powiązanych, autonomicznych serwisach komunikujących się przez standardowe protokoły.
SQL
NarzędziaStructured Query Language — język zapytań do zarządzania i pobierania danych z relacyjnych baz danych.
Scenariusz testowy
WymaganiaOpis kroków do wykonania w celu weryfikacji, czy system działa zgodnie z wymaganiami — obejmuje dane wejściowe, kroki i oczekiwane rezultaty.
Scope Creep
Zarządzanie projektemNiekontrolowane rozszerzanie zakresu projektu bez odpowiedniej weryfikacji wpływu na budżet, harmonogram i zasoby.
Scrum
AgileFramework Agile do zarządzania projektami oparty na iteracjach (sprintach), rolach i ceremoniach.
Scrum Master
MetodykiRola w Scrum odpowiedzialna za usuwanie przeszkód, coaching zespołu i promowanie praktyk Scrum w organizacji.
Service Blueprint
ModelowanieRozszerzenie Customer Journey Map o procesy wewnętrzne organizacji — pokazuje co dzieje się 'za kulisami' usługi.
Six Sigma
MetodykiMetodyka zarządzania jakością procesów, dążąca do ograniczenia defektów do 3.4 na milion możliwości (DMAIC).
Specyfikacja wymagań (SRS)
WymaganiaSoftware Requirements Specification — formalny dokument opisujący wszystkie wymagania funkcjonalne i niefunkcjonalne systemu.
Spike
MetodykiTimeboxowane zadanie badawcze w Agile — celem jest zdobycie wiedzy lub odpowiedź na pytanie techniczne, nie dostarczenie kodu.
Sprint
MetodykiStały, powtarzalny cykl pracy w Scrum (1-4 tygodnie), w którym zespół dostarcza gotowy przyrost produktu (Increment).
Sprint Planning
MetodykiWydarzenie Scrum rozpoczynające sprint, podczas którego zespół wybiera elementy z backlogu i planuje pracę na nadchodzący sprint.
Story Points
WymaganiaJednostka estymacji w Agile, wyrażająca względną złożoność User Story (nie czas), najczęściej w skali Fibonacciego.
TCO (Total Cost of Ownership)
Zarządzanie projektemCałkowity koszt posiadania rozwiązania obejmujący zakup, wdrożenie, utrzymanie, szkolenia i wycofanie z użycia.
TOGAF
CertyfikacjeThe Open Group Architecture Framework — framework do projektowania architektury korporacyjnej (Enterprise Architecture).
Tabela decyzyjna
Analiza biznesowaUstrukturyzowana tabela definiująca wszystkie kombinacje warunków i odpowiadające im działania, eliminująca niejednoznaczności w regułach biznesowych.
Technical Debt
Architektura ITKoszt dodatkowej pracy wynikający z wybrania szybszego rozwiązania zamiast lepszego podejścia, które wymagałoby więcej czasu.
Testy akceptacyjne (UAT)
WymaganiaAlternatywna polska nazwa dla User Acceptance Testing — patrz UAT.
Testy użyteczności
UXMetoda badawcza polegająca na obserwacji użytkowników wykonujących zadania w systemie w celu identyfikacji problemów z interfejsem.
Timeboxing
MetodykiTechnika zarządzania czasem polegająca na przydzieleniu stałego limitu czasu na czynność — po upływie czasu przechodzi się dalej.
Traceability (śledzenie wymagań)
WymaganiaZdolność do śledzenia powiązań między wymaganiami a ich źródłem, implementacją i testami przez cały cykl życia projektu.
Transformacja cyfrowa
StrategiaFundamentalna zmiana sposobu działania organizacji poprzez wykorzystanie technologii cyfrowych do tworzenia nowej wartości.
Trójkąt projektowy
Zarządzanie projektemModel ilustrujący zależność między zakresem, czasem i kosztem projektu — zmiana jednego wpływa na pozostałe.
UAT (User Acceptance Testing)
WymaganiaKońcowa faza testów, w której użytkownicy biznesowi weryfikują, czy system spełnia ich wymagania i jest gotowy do produkcji.
UML
ModelowanieUnified Modeling Language — standardowy język graficzny do modelowania systemów informatycznych (14 typów diagramów).
Use Case
WymaganiaSzczegółowy opis interakcji aktora z systemem prowadzącej do osiągnięcia konkretnego celu biznesowego.
User Story
AgileKrótki opis funkcjonalności z perspektywy użytkownika, zapisany w formacie: Jako [rola], chcę [cel], aby [korzyść].
V-Model
MetodykiModel wytwarzania oprogramowania rozszerzający Waterfall o powiązanie każdej fazy projektowej z odpowiadającą fazą testowania.
Value Proposition
StrategiaUnikalna obietnica wartości, jaką produkt lub usługa dostarcza klientowi — powód, dla którego klient wybiera nas, a nie konkurencję.
Value Stream Mapping
ProcesyTechnika Lean polegająca na wizualizacji przepływu materiałów i informacji od zamówienia klienta do dostarczenia wartości.
WBS
Zarządzanie projektemWork Breakdown Structure — hierarchiczny rozkład zakresu projektu na coraz mniejsze, zarządzalne elementy pracy.
WIP (Work in Progress)
MetodykiIlość pracy rozpoczętej, ale jeszcze nieukończonej — kluczowa metryka w Kanban, której ograniczanie zwiększa przepływność.
Warsztat wymagań
TechnikiUstrukturyzowane spotkanie grupowe służące do pozyskiwania, analizowania i uzgadniania wymagań.
Warsztaty wymagań
Analiza biznesowaUstrukturyzowane spotkanie grupowe prowadzone przez facylitatora w celu zbierania, analizy i priorytetyzacji wymagań.
Waterfall
MetodykiSekwencyjny model wytwarzania oprogramowania, w którym każda faza musi zostać ukończona przed rozpoczęciem następnej.
Webhook
Architektura ITMechanizm powiadomień HTTP — system A automatycznie wysyła żądanie POST do systemu B gdy wystąpi określone zdarzenie.
Widok (View)
Dane i BIWirtualna tabela SQL zdefiniowana jako zapisane zapytanie — upraszcza dostęp do złożonych danych bez duplikowania ich fizycznie.
Wireframe
ModelowanieSzkieletowy schemat interfejsu użytkownika, pokazujący układ elementów bez grafiki, kolorów i treści docelowej.
Workshop Facilitation
Analiza biznesowaUmiejętność prowadzenia warsztatów grupowych — zarządzanie dynamiką grupy, czasem, energią i dochodzenie do konsensusu.
Wymaganie biznesowe
WymaganiaWysokopoziomowy opis potrzeby organizacji, który definiuje cel lub problem do rozwiązania.
Wymaganie funkcjonalne
WymaganiaOpis konkretnej funkcji lub zachowania systemu, które musi zostać zaimplementowane.
Wymaganie interesariusza
WymaganiaOpis potrzeby lub oczekiwania interesariusza wobec systemu lub procesu, stanowiący podstawę do definiowania wymagań systemowych.
Wymaganie niefunkcjonalne
WymaganiaOpis ograniczeń i cech jakościowych systemu, takich jak wydajność, bezpieczeństwo czy dostępność.
Wywiad (Interview)
Analiza biznesowaUstrukturyzowana lub swobodna rozmowa BA z interesariuszem w celu zrozumienia potrzeb, problemów i oczekiwań wobec systemu.
Zakres projektu
Zarządzanie projektemPrecyzyjne określenie tego, co projekt obejmuje (IN scope) i czego nie obejmuje (OUT of scope).
Zależność (Dependency)
Zarządzanie projektemRelacja między zadaniami, w której jedno zadanie wymaga ukończenia innego przed rozpoczęciem — kluczowe dla planowania projektu.
Zarządzanie konfliktem
Analiza biznesowaUmiejętność rozpoznawania, adresowania i rozwiązywania konfliktów między interesariuszami dotyczących wymagań, priorytetów lub zakresu.
Zarządzanie wymaganiami
WymaganiaProces planowania, śledzenia, analizy i dokumentowania wymagań przez cały cykl życia projektu.
Zarządzanie zmianą
Zarządzanie projektemSystematyczne podejście do przeprowadzania organizacji, zespołów i osób przez transformację — od stanu obecnego do stanu docelowego.
Założenie projektowe
WymaganiaCzynnik przyjęty za prawdziwy na potrzeby planowania projektu, ale niesprawdzony — wymaga monitorowania.
Ścieżka krytyczna
Zarządzanie projektemNajdłuższa sekwencja zależnych zadań w projekcie, wyznaczająca minimalny czas realizacji całego projektu.